2016/01/04

داکتر سخی اشرف زی سید کاغذ

راه لاجورد دهلیز ترانزیتی بدیل برای افغانستان 

                           

پیوسته به گذشته در مسایل افتصادی

افغانستان محاط به خشکه سالهای متمادی است که  برای ترانسپورت کالاهای تجارتی به یگانه بندر بحری کراچی درپاکستان وابسته است که بشکل ترانزیت اموال وارداتی و یاصادراتی افغانستان ازخاک پاکستان عبورکرده واز طریق بندرکراچی به کشورهای خارج بارگیری میشود. وپاکستان راه ترانزیتی کراچی را سالهاست که به حیث یک حربه سیاسی واقتصادی درمقابل افغانستان استفاده میکند.

دراین اواخر بندر بحری چابهاردرایران بازسازی وبتدریج توسعه کرده است وهند برای تاسیسات بندری چا بهارکمک و سرمایه گزاری نموده وهدف از کمک هند به چاه بهارازسببی است که ازطریق بندرچا بهاراموال خودرا از مسیرافغانستان به کشورهای آسیای میانه برساند . و ایران هم سعی دارد که برای توسعه چا بهاربرای کشورهای هند وافغانستان سهولت های ترانزیتی را ایجاد نماید وحتی دوسال قبل دولت ایران برای اموال افغانستان یک ساحه ائی را که نزدیک به بندرچاه بهاراست به مبلغ فی مترمربع ۵۰ سنت  بطوراجاره دراختیاراداره گمرکی افغانستان بگذارد که کالاهای افغانستان بعدازتخلیه کشتی های باربری به این ساحه به منظورنگهداری وحفاظت که از جانب مامورین افغانستان مدیریت میشود انتقال داده شود وبعد به ترتیب توسط وسایل ترانسپورتی بشکل ترانزیت بصوب افغانستان نقل داده میشود  ودراین روزها هم عبدالله عبدالله رئیس اجرائی به دعوت دولت ایران با یک هیئت بلند پایه به این کشور سفرمیکند واز بندرچاه بهارنیزدیدن خواهد نمود وشاید مفاهمه های ترانسپورتی بین هیئت افغانستان ومسئولین اداری بندرچاه بهار صورت گیرد وممکن توافقنامه ترانسپورتی بین افغانستان وایران به امضا خواهد برسد .

راه دیگر ترانسپورتی که شاید یک راه  بدیل دیگربرای واردات وصادرات افغانستان گردد وافغانستان را به اروپا ازاین طریق وصل میکند دهلیزترانزیتی لاجورد است ودهلیزترانزیتی لاجورد دراثرابتکارو پشنهاد وزارت خارجه افغانستان با کشورهای ذی دخل که ترکمنستان ٫ آذربایجان وکشورجارجیا وترکیه درآن شامل است در میان گذاشته شد وکشورهای متذکره نیز به این پشنهاد وزرات خارجه افغانستان موافقه نمودند٫باکشورترکمنستان موافقه نامه ترانزیتی قبلاً امضا شده بود وهفته قبل آقای اشرف غنی به کشورآذربایجان وترکیه سفر نمود که درضمن مسایل دیگرسیاسی موافقه نامه ترانزیتی را به امضاه رسانید .

دهلیز ترانزیتی لاجورد از بنادرآقینه درولایت فاریاب و بندر سرحدی تورغند درولایت هرات توسط لاری های باربری افغانستان به شهرسرحد آباد انتقال داده میشود وتوسط خط ریل بارگیری وازطریق عشق آباد به بندرآبی ترکمن باشی وازآنجاه با گذ شتن ازبحیره خزر(بحیره کسپین ) به بندرباتو درآذربایجان انتقال میابد وسپس توسط قطارآهن ازکشورگرجستان گذشته ودربندرپوتی وباتودربحیره سیاه رسیده وازآنجاه به شهر قادسیه ترکیه وبندراستانبول به اروپا میرود.

دهلیز ترانزیتی لاجورد مراحل ابتدائی را طی نموده و نسبت به هربندرتجارتی دیگردهلیزلاجورد به اروپا نزدیکتراست واهمیت این راه ترانزیتی وقتی تثبیت خواهد شد که تاجران افغانستان برای انتقال کالاهای تجارتی خود ازراه لاجورد استفاده نمایند. ودرآینده دیده شود که انتقال اموال ازنظروقت وزمان ٫مصارف ترانسپورتی وحفاظت کالاهای تجارتی یک مفدیت اقتصادی را برای تاجران به بار خواهد آورد  یا خیر؟.

در مصاحبه های که مسئولین اطاق های تجارت با رسانه ها نموده از شاهراه زمرد نیز تذکررفته ولی به تفصیل توضیحات داده نشده که راه زمرد ضمیمه راه لاجورد است که به شهرهرات وصل میشود ویا اینکه خط آهنی است که ازترکمنستان به داخل افغانستان دربخش شمال کشورکه ازولایت بلخ گذشته به قندزوازآنجاه به داخل تاجکستان امتداد می یابد. در این مورد بائیست برای وضحات موضع معلومات بیشترارائه کند.

                                                                                                               

راجع به شاهراه های ترانزیتی مضامین ذیل درشبکه های اجتماعی انترنتی توسط نویسنده به نشررسیده که درآرشیف بعضی ازاین شبکه ها برای معلومات مزید موجود است.

۱ -موافقه نامه نافرجام ترانزیتی واقتصادی اپتا بین افغانستان وپاکستان

۲ -بررسی دشواری های شاهراه ترانزیتی ازطریق باریکه واخان

۳ - دشواری های راه ترانزیتی با کشورهای همسایه

۴ - بازکشائی خط آهن درشمال وانکشاف شاهراه جدید ترانزیتی 

 ۵-  فروپاشی سیاست ترانزیتی پاکستان

 

داکتر سخی اشرف زی سید کاغذ

 پیوسته به گذشته در مسایل اقتصای

تاثیرات اقتصادی وسیاسی صدورنفت و گاز ترکمنستان درمنطقه

                   پروژه بزرگ پایپ لین صدور گاز که بنام پروژه تاپی مسماه شده درکشورتر کمنستان درظرف چند روز آینده افتتاح خواهد شد این پایپ لین از خاک افغانستان گذشته بسوی پاکستان امتداد میابد و بالاخر به کشور هند خاتمه خواهد شد

در این نوشته سعی میشود که در مورد ذخایر انرژی  نفت وگاز ترکمنستان وبهره برداری از آن که در آینده چه تاثیرات اقتصادی را در منطقه خواهد آورد بررسی میشود .

معیارودورنمای اقتصادی کشورهای آسیای مرکزی :

این پروژه بزرگ تاثیراقتصادی دردورنمای اقتصادی ترکمنستان به حیث کشور تولید کنند وکشورهای افغانستان  ِ پاکستان وهندوستان که کشورهای گرسنه به انرژی اند درآینده نزدیک تغیرات مهم اقتصادی را رونما خواهد ساخت .

ذخایربزرگ نفت وگاز در یک ساحه وسیع که بین ترکمنستان ِ اوزبیکستان وافغانستان بخصوص درمناطق  چار جوی ِ دولت آباد وهرات بصورت یک مثلث بزرگ ساحوی قرار دارد . تنها ذخایر گاز دولت آباد را درحدود یک هزاروپینجصد بلیون متر مکعب تخمین میکنند که این ذخیره بزرگ بطرف مناطق جنوب امتداد داشته وشواهد وعلایم مثبت تخنیکی وتوپوگرافی موجود است که درمناطق شمال وشمال غربی افغانستان ممکن این ذخایرادامه داشته باشد ذخایر مجموعی را در ساحه مثلثی که قبلاَ از آن نام برده شددرحدود سه تریلیون مترمربع گاز تخمین زده میشود.

در مورد ذخایر نفت این منطقه احصائیه موثق موجود نیست ولی درمنابع  وموخذ مختلف که این جانب به آن بر خورده ام از مقادیر مختلف ذخیره نفت خام تذکرهم داده میشود از ذخیره کمیار که درغرب ترکمنستان است فعلاَ روزانه مقدار ۲۱۳هزار بشکه نفت تولید میشودکه ۹۵ هزار بشکه آن در داخل کشور ترکمنستان به مصرف میرسد ومتباقی را صادر میکند.

ذخایر نفت کشف شده ولی تا هنوز بهره برداری آن به ظرفیت نهائی شروع نشده و بصورت مجموع درکشورهای آسیای مرکزی که نفت افغانستان نیزدر آن نیز شامل میگردد به مراتب زیادتر ازذخایره کشورهای تولید کننده نفت شرق میانه میدانند.درنظراست که درآینده موازی به پایپ لین گازکه ازطریق افغانستان به طول ۱۷۰۰ کیلومترمیگزرد پایپ لین جداگانه کشیده شده ونفت کشورهای آسیای مرکزی را به کشورهای پاکستان وهندوستان برسانند که این پایپ لین روزانه  ظرفیت انتقال یک ملیون بیلر ویا بشکه را خواهد داشت بقول آقای تاش مراد وزیرمعادن وصنایع وقت ترکمنستان در پهلوی ذخیره گاز ذخیره نفت آن کشور را ۶٫۵ بلیون تن  که پنجمین ذخیره بزرگ جهان است  در کشور ترکمنستان خوابیده .کشف واستخراج این مواد اولیه وبا ارزش اخیراّ توجه کشورهای منطقه وکشورهای بزرگ جهان بخصوص کشورهای گرسنه به انرژی را بخود جلب نموده است وهریک این کشورها وکمپنی های بزرگ نفت درتلاش اندکه به ترتیب یا بصورت سرمایه گزاری مستقیم ویا اشتراک درتمدید پایپ لین ازاین ثروت سرشارنفت وگازبی بهره نمانند. وحتی حکومات کشورهای علاقمند سعی بلیغ دارند که در ساحه نظامی وسیاسی کشورهای منطقه را بشمول افغانستان تحت تاثیرآورده ودربهره برداری این ذخایرسهیم شوند.

تمدید پایپ لین ازخاک افغانستان چه تاثیرات اقتصادی را دربرخواهد داشت ؟

قبل از اینکه در مورد تاثیرات اقتصادی پروژه بزرگ پایپ لین توضیح شود بایست تحلیل نمود که چرا تصمیم  به این گرفته شد که این پایپ لین ازطریق افغانستان تمدید شود وچراازطریق یک مملکت دیگر مثالاَ ایران برای احداث این پایپ لین انتخاب نگردید. جواب این سوال عوامل مختلف سیاسی واقتصادی دارد :

اول علت اقتصادی :

در تمدید پایپلین دوپلان دیگرنیزموجود بود که نخست پایپلین ازترکمنستان شروع وازبین خاک چین عبورنموده بطول هشت هزارکیلومتربه جاپان خاتمه می یافت ومصرف تمدید این این پایپ لین ده سال قبل به ۲۲ ملیارد دالرتخمین زده شد واین پلان توسط کمپنی اکسان و میتسوبیشی پیشهناد گردید وراه دومی آن از ترکمنستان بسوب ترکیه بود که بطول ۴۸۰۰ کیلومتربه مصرف ۸٫۵ملیارد دالرتخمین گردید وپروژه دیگرکه مشابه به پروژه تمدید پایپ لین ازطریق ترکیه است واز خاک ایران وآذربایجان عبورمیکرد درحدود ۸ الی ۱۶ ملیارد دالر تخمین گردید ولی طرق کوتا و اقتصادی تمدید پایپلین از راه افغانستان تثبیت شد .

دوم علت سیاسی :

امریکاه ومتحدین غربی اش پریشان ازاین بودند که اگردر آینده نظر به تحولات سیاسی که بصورت غیر مترقبه در منطقه بروز کند ممکن راه حل سیاسی این پروبلم در یک مدت کوتا ه امکان پذیر نباشد ودر خلال این مدت ممکن درجریان انتقال نفت وگازسکتگی رخ دهد وبرای آنکه صدور نفت وگاز بصورت متداوم تضمین شده باشد با کشورهای معامله کنند که کمترین خطراز نگاه سیاسی واقتصادی برای کشورهای استفاده کننده نفت وگازباشد .

علت مهم  دیگراین بود که امریکاه قزاقستان ٫ ترکمنستان واوزبیکستان را به حیث همکارنظامی خویش درمنطقه برگزیده بود(  البته ده سال قبل که روسیه درآنوقت ازنگاه سیاسی ضعیف بود ) واین روابط به تدریج درانکشاف است وامریکاه برای تطبیق تدریجی روش های سیاسی تازه خود به کشورهای آسیای مرکزبی اقدام به مانورهای مشترک نظامی درترکمنستان واوزبیکستان راه اندازی نمود که روش های تازه نظامی به سیستم غربی را آشناه سازد . وچند مانور مشترک نظامی را با این کشورها اجرا نمود.

امریکاه با این مانورها تمثیل نمود که فعالیت نظامی وسیاسی اش دراین کشورها که مدت طویل تحت قیادت روسیه شوروی وقت بود روز بروز روبه توسعه است واین همه پالیسی های نظامی وسیاسی که امریکاه درساحه آسیای مرکزی در پیش گرفته از سبب ذخیره بزرگ وبی پایان انرژی نفت وگاز دراین منطقه است وهدف دیگر امریکاه یک هشدار به کشورهای است که سد راه علاقه اقتصادی امریکاه شده اند مانند کشور چین ٫ کشوراسلامی ایران وجنبش طالبان در افغانستان که یک سیاست افراطی اسلامی را پیش میبرند وکشورهای آسیای مرکزی تاثیرات سؤ این گروه افراطی را در کشورهای خویش یک خطر محسوب میکنند

تاثیر اقتصادی پایپ لین دراقتصاد افغانستان :

این مملکت جنگ زده برای بازسازی خویش به هرنوع کمک اقتصادی واجتماعی محتاج است و تطبیق پروژه تمدید پایپ لین بخصوص در ساحه شمال غربی وجنوب غربی کشورکه مردم منطقه به جستجوی مشاغل احتیاج شدید دارند کمک انی اقتصادی خواهد نمود پروژه پایپ لین گرچه که میکانیزه است وتوسط ماشین های پیچیده وپیشرفته به طریق ساده دریک روزموفق به حفر زمین و گزاشتن پایپ ها به طول چندین کیلومترخواهد گردید ولی با زهم یک تا ثیر مهم در سطح استخدام وارد میسازد ویک تعداد زیاد مردم منطقه مشغول کارخواهد گردید چون کشوردر حالت اظطرار وجنگ است مردمیکه قدرت کار را دارند از روی مجبوریت ونسبت نبود عاید به خدمت گروه های جنگی درآمده واز این راه امرار معاش میکنند وبا جذب شدن مردم دراین پروژه بزرگ تفنگ را کنار گذاشته مصروف کار میشوند و از تشنجات گروهی کاسته خواهد شد .

پروژه پایپ لین که بطول هشت صد کیلومتردرخاک افغانستان تمدید خواهد شد برای حفظ ومراقبت موازی به این پایپ لین سرکی احداث خواهد گردید که قابلیت عبور ومرور ترافیک وماشین های ثقیل را خواهد داشت و احداث چنین یک سرک دهات وقصبات را در طول تمدید پایپ لین وصل خواهد نمود ومزید برآن سه پمپ استیشن بزرگ تعمیرخواهد شد ویک تعداد زیاد قوای کار واشخاص فنی وغیر فنی برای دائیم درامورمختلف دراین پمپ استیشن ها استخدام خواهد گردید که این امرباعث انکشاف منطقه شده درپهلوی آن مکاتب مغازه ها وحرفه های مختلف النوع بوجود خواهد آمد مزید بر ان تمدید پایپ لین سالانه عاید بزرگی را بین سه الی چهار صدملیون دالربرای افغانستان دربر خواهد داشت  

 اهمیت اقتصادی تمدید پایپ لین برای کشورهای همسایه

تمدید پایپ لین نفت وگاز که از ساحه شمال غربی افغانستان میگذرد تاثیر بزرگ اقتصادی درمارکیت های منطقه آسیای مرکزی بخصوص کشور های همسایه بارخواهد آورد .واین کشورها را ازنگاه همکاری های سیاسی واقتصادی نزدیکتر خواهد ساخت .

شرایط مساعد صناعتی وپیشرفت تخنیکی که پاکستان وهند درمنطقه دارد ازیکطرف ذخایر بی پایان مواد خام صنعتی و انرژی کشورهای آسیای مرکزی از طرف دیگر یک همکاری بزرگ اقتصادی را درمنطقه ایجاد خواهد کرد ورووابط تجارتی که دراین اواخر پاکستان با کشورهای آسیای مرکزی بخصوص اوزبیکستان وقزاقستان قایم نموده روبه توسعه است وهمچنان نظر به حجم روز افزون انتقال مال التجاره به اهمیت آن افزوده میشود . پاکستان علاقه خیلی زیاد داردکه از نگاه موقعیت جیوپولتیکی وعوامل پرباراقتصادی راههای ترانزیتی را که ازساحه افغانستان میگزرد برای صادرات امتعه صناعتی وواردات انرژی نفت وگاز را برای خود تضمین کند . برای پاکستان نسبت به هرکشوردیگریک مزید  بزرگ اقتصادی است که شاهراه های جدید تجارتی را به منظوررسیدن به مارکیت های کشورهای آسیای مرکزی از طریق افغانستان استفاده کند.

داکتر سخی اشرف زی سیدکاغذ

پیوسته به گذشته در مسایل اقتصادی

 

نقض موافقتنامه تجارت وترانزیت (اپتا )توسط پاکستان

Afghanistan Pakistan Transit and Trade Agreement     ( APTTA)

قبل ازاینکه در مورد موافقتنامه اپتا توضیحات ارائه شود بائیست مختصرتذکرداد که هفته قبل بازهم توسط مقامات پاکستان لاری های باربری افغانستان که اموال صادراتی افغانستان را به بنادرکراچی وسائیربنادرپاکستان انتقال میدهد به مشکلات وقیودات بی مورد پاکستان مواجه شد.

 درزمان حکومت کرزی درسرحد تورخم وکراچی اموال ترانزیتی افغانستان بارها متوقف گردیدومشکلات زیادی را درعبورومرورازسرحد برای اتباع افغانستان وپاکستان نیزایجاد نمود وهمچنان به تعدادصدها لاری های باربری که اموال التجاره افغانستان را حمل مینمودند درآن سوی سرحد چندین بارمتوقف گردید ومزید برآن مدت ها است که به تعدادصدها کانتینراموال ترانزیتی افغانستان دربندرکراچی وبندربحری گوادربه بهانه های مختلف توسط مقامات بندری پاکستان متوقف گردیده بود وبا وجود دیدارهای متعدد هیئت افغان برای حل این مشکل که با مقامات پاکستانی مذاکرات صورت گرفت ولی هربارباوعده های میان خالی حتی بسویه وزرا حرکت کانتینرها راازجانب پاکستان بصوب افغانستان وعده داده شد. وحکومت آقای کرزی مشکلات ترانزیتی اموال صادراتی افغانستان را با مقامات پاکستان با وجود امضای موافقتنامه جدید به مقامات عالی پاکستان ارائه نمود ولی حکومت پاکستان بازی سیاسی را پیش گرفته وآقای زرداری چندین باربه آقای کرزی وعده سپرد که کانتینرها ازخاک پاکستان بدون کدام مشکل بصوب افغانستان عبورداده خواهد شدولی این اظهارات رئیس جمهور پاکستان واهی بود وبازهم اجازه عبوراین کانتینرها به مشکلات وبهانه ها ی متعدد عملی نگردید. توقف کانتینرها یک نوع  قیود (امبارگو) اقتصادی است که به مقابل افغانستان وضع میشود واین روش پاکستان مخالف تعهدات بین المللی ومخالف روحیه و توافقنامه ملل متحد که حق ترانزیت کشورهای محاط به خشکه راازمسیرکشورسومی تضمین میکند ومزید برآن مخالف موافقتنامه ترانزیتی جدید که بین افغانستان وپاکستان عقد گردیده.

 اگرموافقنامه جدید دقیق مطالعه شود دراین تفاهمنامه مزیت های ترانزیتی برای کشورپاکستان تضمین شده که اگردرآینده ترانسپورت تولیدات صادراتی پاکستان که ازمسیرافغانستان بسوی شمال به کشورهای آسیای میانه میگذرد بدون کدام تاخیر به کشورهای آسیای میانه انتقال داده شود و پاکستان مقابلتاٌ  این موافقتنامه را روی کاغذ برای افغانستان نیز تضمین نموده ولی برخلاف پاکستان درعمل به این تفاهمنامه احترام نگذاشته وبارها ازسوی پاکستان تفاهمنامه ترانزیتی نقض گردیده است وبازهم دراین اواخرمقامات بندری پاکستان همان روش خصمانه خویش را درمقابل ترانزیت صدوراموال افغانستان ادامه میدهد. حال برگردیم به توضیح مختصر موافقنامه ترانزیتی اپتا .

درنشرات بیرون مرزی این موافقتنامه بنام اپتا مسمی گردید که در 70 صفحه به لسان انگلیسی نشر شده واگر شخصی برای معلومات مزید به این موافقنامه علاقه میگیرد میتواند که به صفحه انترنت گوگل مراجعه وآنرا مطالعه نماید.

موافقتنامه ترانزیتی جدید دراثر تشویق مقامات وزارت خارجه امریکاه بعد ازمدت یک سال جروبحث ونشست های زیاد نمایندگان هردوکشوربالاخره بتاریخ 12جون2011به تصویب نمایندگان دوطرف رسیدوبتاریخ 18جولائی همان سال توسط رئیس جمهورآقای کرزی ورئیس جمهور زرداری  نیزبه امضاه رسیدوچون امریکاه بطورآشکار وپنهان دربسررسیدن این موافقنامه رول مهم داشت بتاریخ 13 جون توسط اعلامیه مطبوعاتی ازواشنگتن اظهارداشت که :"ما موافقهنامه اپتا راکه بین نمایندگان افغانستان وپاکستان به تصویب رسیده ازآن استقبال میکنیم واین موافقهنامه ترانزیتی واقتصادی رابرای هردو کشورمهم خواند وبه حیث یک اقدام مثبت ارزیابی نمود. مزید برآن موافقتنامه سابق 1965 را که نظر به گذشت زمان کهنه ودر بسیاری موارد غیر قابل تطبیق بود جاگزین گردید.وبازهم واشنگتن به مزایای این موافقه نامه تاکید نمود وخاطر نشان ساخت که موافقه نامه جدید یک قدم مثبت درتوسعه تجارت وسهولت انتقال مال التجاره هردوکشوربه مارکیت های بین المللی است.

توافقنامه 1965 انتقال مال التجاره را صرف به دوکریدورترانسپورتی وتاسیسات ترانزیتی سرحدی تورخم وچمن محدود ساخته بود ولی درتوافقنامه جدید اپتا انتقال اموال التجاره را به ده تاسیسات سرحدی ( کوریدورسرحدی ) توسعه بخشید و این تاسیسات سرحدی جدید به سببی توسعه داده شد که صادرات اموال التجاره پاکستان به کشورهای آسیای میانه بخصوص تاجکستان , اوزبیکستان , ترکمنستان ودورترازاین کشورها مانند قزاقستان وقرغیزستان به آسانی از طریق افغانستان انتقال یابد که از توسعه تاسیسات سرحدی در نقاط مختلف افغانستان دولت پاکستان حد اعظم استفاده رامیکند ومی تواند اموال التجاره خویش را به سهولت به آسیای مرکزی وارد واز آنجا مواد خام کشورها را درپاکستان وارد سازد.

این توافقنامه که قبلا تذکررفت توسط آقای انورالحق احدی وزیر تجارت آنوقت با همتای پاکستانی آن طرح وترتیب شد وتوسط آقای کرزی رئیس جمهور پیشین وآقای زرداری صدراعظم پاکستان امضا گردید  که مزایای این قرارداد اگرعملی شود خیلی مثبت برای هردو کشورارزیابی میشود ولی پاکستان به این قرارداد وقعی نگذاشته ومطابق به مواد قرارداد عمل نمی کند .

 دراین اواخر که تنشهای سیاسی میان افغانستان وپاکستان اوج گرفته پاکستان تلاش میکند که مشکلات زیاد به اموال ترانزیتی افغانستان که ازطریق بندرکراچی صادرمیشود ایجاد کند و با این حرکت  تخریبی پاکستان می خواهد که امتیازات سیاسی واقتصادی ازافغانستان بگیرد.

 در چندین مواد این قراردادکه به مفاد پاکستان طرح شده پاکستانی ها برای ترانزیت اموال خویش مطابق به این قرارداد بهره خوب اقتصادی حاصل میکند ودر تطبیق آن پا فشاری دارد ولی برای ترانزیت اموال افغانستان مشکلات متعددی ایجاد میکند وچون افغانستان محاط به خشکه است واحتیاج  مبرم به بنادر پاکستان برای صدوروورود مال التجاره خویش دارد پاکستان ازاین کمبود افغانستان استفاده های غیرمشروع نموده وهربارکه یک تشنج سیاسی بین این دوکشور ایجاد شود مسایل ترانزیتی اموال را به اصطلاح نا خوان افگار یافته ازاین طریق بالای افغانستان فشارهای اقتصادی وارد میسازد به مواد قراداد ارزش نداده وبطوریک جانبه عمل میکند بطورنمونه چند فقره آنرا دراین نوشته یاد آوری میشود .

دراین نوشته مختصر گنجایش آن نیست که تمام مواد قراداد یک بیک به تحلیل و بررسی گرفته شود ولی صرف چند ماده آن که برای افغانستان مشکل ایجاد کرده ولی به مفاد پاکستان است یاد آوری میکنیم

اول : در بخش دوم ماده سوم : چنین تذکرداده شده َ که شرکت های پاکستانی ازپرداخت هرنوع بیمه وتضمین حین صدوراموال ترانزیتی ازطریق افغانستان مستثنی میباشد.َ

وهیچ نوع عوارض ومالیات وتعرفه گمرکی ازامتعه صادراتی پاکستان که ازطریق افغانستان به آسیای میانه انتقال داده میشود اخذ نمی گردد ولی پاکستان بطور یک جانبه تعرفه گمرکی را بالای اموال صادراتی افغانستان که ازطریق بندر تورخم به کراچی انتقال داده میشود وضع نموده است و دراین اواخرتعرفه گمرکی را برای صادرات اموال التجاره افغانستان وبخصوص میوه جات وسبزی جات هفده الی بیست وشش فیصد ازدیاد بخشیده است .

دوم : درماده هفتم  بخش دوم این موافقتنامه تذ کررفته که شرکت های پاکستانی که از طریق قلمرو گمرکی افغانستان اموال صادراتی خویش را به کشورهای آسیای میانه ترانزیت مینمایند ازارائه ضمانت معاف اند ولی کمپنی های بیمه که حاضر اند به دریوران افغان که درمسیر تورخم الی بنادرپاکستان فعالیت دارند لاری های افغانستان را بیمه نمایند ولی پاکستان اعتبارنمی دهد .

سوم :در بخش نظارت وحل مناقشه این توافقنامه آمده که اداره همآهنگی تجارت ترانزیتی افغانستان وپاکستان  بطور مشترک برتطبیق این موافقتنامه  نظارت میکنند واداره مزبور شامل اعضای دولت وسکتورخصوصی هردوکشورمیگردد درحالیکه پاکستان تا اکنون مبادرت به تاسیس این اداره ننموده وبا اطاق های تجارت افغانستان قطعاُ درمورد حل مشکلات ترانزیتی افغانستان ومناقشه درمورد ازدیاد تعرفه گمرکی پاسخگو نیست .

چهارم :افغانستان می تواند از سه تاسیسات بندری پاکستان کراچی , گوادروبندر بحری قاسم استفاده نماید که درهرسه تاسیسات بندری مشکلات برای عبورلاری های افغانستان موجود است ولی پاکستان ازده تاسیسات بندری افغانستان بدون کدام مشکلات استفاده کرده میتواند.

آقای ظفرمحمود معاون وزارت تجارت پاکستان درحکومت آقای زرداری که این قرارداد عقد گردید خوشبینی نموده واین قراردادا را یک واقعه تاریخی نامید که میان هردوملت برادر(!) در نتیجه زحمات وتلاش نمایندگان هردوکشورایجادگردید.

پنجم : مشکلات بزرگی که تجاران افغان برای انتقال اموال شان از بندر کراچی دارند اینست که مقامات اداری پاکستان از تجاران خواستار تضمین پولی به ارزش مال التجاره شان بود ولی درقراردادجدید اپتا تاجران می توانند بطورمستقل برای تضمین مالی اموال شان با شرکت های خصوصی بیمه به موافقه برسند که لاری های حامل کالا های تجارتی افغان از طریق پاکستان به بنادرسوست در چین وبندرواگه هندوستان بدون کدام مشکل حمل ونقل شوندوحتی برای حفاظت لاری های اموال التجاره صندوق پولی در هردوطرف تاسیس شود که درآن صرف 25 فیصد محصول گمرکی تاجران هزینه شود که در صورت تلف ویا متضررشدن اموال التجاره درجریان حمل ونقل وعوارض دیگرناشی ازآن صندوق پولی جبران خساره بپردازد.ولی تا امروز این ماده از جانب پاکستان تطبیق نشد وبازهم پاکستان مانند سابق به اذیت وآزارتاجران افغان ادامه میدهد . دربندر کراچی که روزانه زیاده از صد کانتینرمال التجاره افغانستان  وارد میشود صرف 60 کانتینررا اجازه انتقال به افغانستان میدهند ولی متباقی چهل کانتینرآنرا به بهانه های مختلف عمداٌبرای مدت نامعلوم متوقف میسازد تا بتوانند اموال التجاره را تحت جریمه نقدی آورده وبه این ترتیب از تاجران افغان پول اخذ کنند, گفته شده که پاکستان سالانه ملیون ها دالربه عنوان جریمه نقدی از تاجران افغان اخذ میدارد.

موافقنامه اپتا که اگر پاکستان به آن پابند میبود کمک میکرد که ازتجارت غیرقانونی مانند قاچاق جلو گیری شده وبرای مصئونیت اموال التجاره هردو طرف در ظرف چند سال آینده تمام کانتینرهای تجاری الی رسیدن به منزل مقصود مهرولاک ومجهز به نصب آله رد یابی می گردید ومزید برآن هردوطرف به موافقه رسیده بودند که نمایندگان مقامات اداری بنادرهردوطرف وقتاٌفوقتاٌنشست های برگزارنموده وهرمشکل را که دراثر موافقه نامه اپتا بوجود بیاید توسط مذاکرات دوجانبه حل وفصل نمایند ولی بازهم پاکستان تا حال حاضر به تشکیل چنین کمیته نگردیدونه درمصئونیت اموال تاجران افغان اقدام جدی نمود.

اصلاٌ این موافقنامه به این منظورعقد شده که اموال ترانزیتی پاکستان که از شاهراه ترانزیتی که از مسیرافغانستان به کشورهای آسیای میانه عبورمیکند پاکستان خودرا تضمین نموده که درآینده افغانستان برای پاکستان مشکل ترانزیتی خلق نکند.

هدف سیاسی پاکستان صرف ضربه زدن به اقتصاد افغانستان است وپاکستانی ها به بهانه وخدعه های مختلف به مشکلات ترانزیتی اموال صادراتی افغانستان ادامه می دهند واگربازهم این قرارداد طوری که معاون اطاق های تجارت افغانستان درمصاحبه ها اظهار داشت که بعضی از مواد این توافقنامه بررسی ویا تعدیل گردد ولی فکرنمی شود که پاکستان حاضرخواهد شد که این مشکلات وموانعات را که عمدا ایجاد نموده از سر راه انتقال اموال ترانزیتی افغانستان که از طریق پاکستان صادر میشود برطرف سازد وافغانستان باید بطور جدی راه های ترانزیتی بدیل راهرچه زودتربا کشورهای همجوارتوسعه دهد.بائیست توسعه شاهراه ها وتمدید خط آهن به کشورهای همسایه استراتیژی مهم اقتصادی حکومت آقای اشرف غنی را تشکیل دهد تا افغانستان بتواند از زیر قیودات ترانزیتی پاکستان رهائی یابد  

برای معلومات مزید درمورد مشکلات ترانزیتی با پاکستان به مضامین نشرشده همین نویسنده درآرشیف تارنگارهای درون وبیرون مزری وصفحه انترنیت گوگل فارسی مراجعه شود:

1-بررسی دشواری های راه ترانزیتی افغانستان با کشورهای همسایه

2-فروپاشی تدریجی سیاست ترانزیتی پاکستان

3-بازکشائی خط آهن در شمال وانکشاف جدید شاهراه ترانزیتی

۴- موافقه نامه نافرجام ترانزیتی واقتصادی اپتا بین افغانستان وپاکستان

 

داکتر سخی اشرف زی سیدکاغذ

درتحریم اقتصادی پاکستان ملت باید بسیج شود    

                   حکومت وحدت ملی به رهبری اشرف غنی وعبداله عبداله  بکلی نا کام است و از یک طرف ضعف در مدیریت رهبری حکومت وحدت ملی بر همه وطنداران معلوم است ودر مبارزه با هراس افگنی وتروریستی نا رسائي ها در کدر رهبری مشاهده میشود واز طرف دیگر در مدت یازده ماه  حکومت نتوانست  که  یک برنامه منظم و یک خط مش سیاسی کارا وموثر وضع نماید ودر مسایل اقتصادی واجتماعی کشورقطعاً کاری از پیش برده نتوانست و وطنداران بخصوص جوانان ما برای آوردن یک پالیسی که بتواند بحال این بیچارگان توجه شود نا امید اند  شش الی هفت هزار جوانان ما هر روزکشور را به سرنوشت نامعلوم ترک میکنند و ملت از این حکومت دارند روز بروز فاصله میگیرند و طوریکه معلوم میشود ملت  افغان درجستجوی طریقی اند که چطور بتوانند از شراین حکومت بی کفایت رهايی یابند  ویا اقلاْ حکومت را مجبور سازند که در سیاست خوددر مقابل پاکستان تغیر بنیادی وارد سازد وملت بلاخره از حرکات جنایت کارانه پاکستان به ستوه آمده  به این نتیجه رسیدند که یک روش تازه دیگر را مقابل پاکستان عملی سازند واین روش عبارت از تحریم اقتصادی پاکستان است وافغانستان سالانه به مبلغ سه ملیارد دالر از پاکستان واردات دارد واگر تحریم اقتصادی پاکستان سرتاسری شود ضربه خیلی کاری به اقتصادی پاکستان  وارد خواهد آمد و پاکستان  شاید در سیاست تعرضانه خود در مقابل افغانستان تجدید نظر کند.

 گرچه دراین چند روز اخیر بطور جسته وگریخته  میبینیم ومی شنویم که تحریم اقتصادی پاکستان درنشرات بلند گردیده ولی این حرکت  تا حال  منسجم نیست وباید صدای مردم سرتاسری شده وهمه وطنداران  متحداْ وجیبه ملی واسلامی دارند که از تحریم اقتصادی پاکستان حمایه وپشتیبانی نمایند ودر برآورده شدن این تحریم بطور موفقیت آمیز بایست  محصلین ٫دانشمندان نویسندگان وشبکه های اجتماعی انترنتی ٫ ودستگاه های نشراتی کشور٫روحانیون وعلمای دینی کشور صدای تحریم اقتصادی را درمقابل پاکستان بلند نموده ومردم  ما  رادر این حرکت مردمی بسیج  سازند .

به حیث یک شهروند افغان این را هم میدانم  که تحریم اقتصادی پاکستان موقتاْ  پیامت ها ی منفی را در برخواهد داشت ولی این پیامت ها  آنقدر بزرگ  نخواهد بود که کشور را فلج ساخته به سوی بحران بکشا ند دستگاه های اقتصادی کشور٫متصدیان  وسرمایه گزاران فوراْ دست بکارشده و طریق دیگری را جستجو میکنند بخصوص تولیداتی که به ان ضرورت است از کشورهای همجوار وارد میسازند واموالی که از پاکستان وارد میشود کشور همجوار این امول را هم تولید میکنند من یقین دارم که درظرف کمتر از یکسال به تدریج این مشکل رفع خواهد شد ودر خلال این مدت از ذخیره های که در مارکیت موجود است استفاده شده و کمبودی ها توسط تولیدات داخلی شاید با اندکی از کیفیت پا يئن تر وقیمت بلند تر جبران خواهد شد ولی درعوض تولید ات داخلی ما تقویه میشود. ما همه  بطوردست جمعی  اگر دست به هم داده وتحریم اقتصادی را مقابل پاکستان با یک عزم  جدی و قوی با یک حرکت سرتاسری مقابل پاکستان عملی سازیم با جرئت تمام بشما اطمینان خواهم داد دراین روش خود فائیق خواهیم شد .

اگر ملت ما بسیج نشود وحال بدین منوال پیش برود بالاخره پاکستان به هدف نهايي خودخواهد رسید و طالبان که به حیث ایجنت های پاکستان در افغانستان قتل وکشتار را راه اندازی کرده اند به قدرت رسیده ومملکت ما به حیث صوبه سرحد پنجم پاکستان در خواهد امد  واین بار رهائئ از چنگ پاکستان محال خواهد بود.

 بار اول پاکستان موفق شد که طالبان را به قدرت برساند ولی چانس با ما افغان ها یاری نمود که  مرکز تجارتی  امریکا درنیویارک توسط اسامه بن لادان با هواپیما های امریکایی منهدام گردید و طالبان در این حادثه همدست بن لادان بود وواقعه نا گوار حمله تروریستی القاعده  به ملت امریکاه خیلی گران آمد و امریکاه راغافل گیرساخت  و مزید بر آن به شئون  سیاسی امریکاه برخورد وبرای آنکه احاده حیثیت در جهان کند  به تعداد چهل  کشورجهان را بسیج نمود وحملات هوائي راشروع وجت های جنگی امریکا  طالبان را در ظرف یک هفته  در افغانستان تار ومار کرد وحکومت طالبان بزودی سقوط واعضای بر جسته آن از کشورما فرار نمود وبه پاکستان متواری گشتند ٫ جنرال مشرف که یکی از حامیان سرسخت طالبان  در آن زمان بود  از ترس با امریکاه موافقت خودرا در حمله برضد طالبان ابراز نمود . وحتی میدان هوائی  نظامی شمسی را که میدان بخصوص برای طیارات جنگی در پاکستان بود در اختیارقوای هوائی امریکاه  گذاشت . و برای آنکه پاکستان خوش خدمتی خودرا برای امریکا نشان داده باشد چند عضو گروه طالبان را گرفتار وبه قوای امریکايي تسلیم کرد وامریکاه آین طالبان را رونه زندان در گوانتانوموبه نمود.

ما همه میدانیم که پاکستان قبل ازحمله  تروریستی القاعده  در نیویارک افغانستان را اشغال کرده بود واینکه افغانستان توسط امریکاه از تحت تسلط پاکستان رهائي یافت برای ملت افغان  یک مهجزه شد و پاکستانی ها  دراثر حملات امریکاه افغانستان را به این ترتیب  از دست دادند  وبه اصطلاح عام (غوره بدل ) ماندند ولی صبر را ازدست نداده واشغال دوباره افغانستان را سازمان جاسوسی آی اس آیهنوز هم به سر می پروارند ومنتظر روزی بودند  که قوای امریکاه افغانستان را ترک کند .

حال با بیرون شدن عساکر امریکاه  از افغانستان  و تشکیل یک حکومت ضعیف  ونا کارا بنام حکومت وحدت ملی  در افغانستان پاکستان بازهم خواب گذشته را دیده  و بازهم چانس خودرا ازمایش میکنند ودر صدد آن بر آمده  اند که افغانستان را تحت کنترول سیاسی وواقتصادی خود در آورد .

آی اس آی پاکستان با تجربه  وشناختی که از رهبران افغان دارد  و به این باوررسیده اند که از خلای سیاسی  حکومت یک بار دیگر سؤه استفاده نموده وایجنت های طالب را تجهیز کردند که حملات تروریستی را در افغانستان شروع وقراه وقصبات را یکی بعد دیگر توسط طالبان تصرف کنند که روحیات کشور را  به این ترتیب ضعیف ساخته وتوسط ترویستان طالب دوباره افغانستان را تحت اداره سیاسی واقتصادی خویش در آورند  واگر حکومت وحدت ملی اشتباهات  گذشته خودرا جبران نکند وبدون داشتن یک استراتیژی قوی سیاسی به مقابل پاکستان  نه ایستد دیر یا زود  ما کشور خودرا ازدست خواهیم داد . باید اردوی کشورتقویه شود ونقایصی که در اردو ایجاد شده هرچه زودتر تصحیح شود ویک وزیر دفاع که اهلیت وکفایت نظامی را داشته باشد انتخاب گردد وقوم وقوم بازی درنظام  کشور را بسوی بحران ونابودی میکشاند .

 خطر جدی که  فعلاْ  حکومت وحدت ملی را تهدید میکند  در مرحله اول  ایجنت ها وجاسوسان  پاکستان است که در ارگ ریاست جمهوری جای گرفته وهر نوع پالیسی های دولت را به نوعی خنثی میسازند باید ارگ  از وجود جاسوسان پاکستان  پاک سازی شود .

باید یک اجماع ملی بوجود آمده ویک اتحاد سرتاسری بین اقوام ایجاد شود .

 واز سوی دیگر ملت ما وظیفه دارد که حکومت وحدت ملی را که در عرصه سیاسی اقتصادی وپروبلم های اجتماعی  خیلی کوتا آمده با انتقادات سازنده  توسط شبکه های اجتماعی متوجه اشتباهات شان بسازند  بجز این راه دیگری نیست اگر این حکومت بر انداخته شود کشور روبه بحران عمیق  رفته یک انارشی مطلق در جامعه رونما خواهد شد  که  باز هم پاکستان از آن بهره برداری بزرگی خواهد نمود . باوجود نقایصی که در کدر رهبری  حکومت موجود است باید این بار یک شورای ملی با کفایت وبا اهلیت  انتخاب شود تا از روش های سیاسی این حکومت نا کارا  جلو گیری ویک توازن در مسایل حاد کشور بر قرار نماید . ملت باید متحداْ یک خیزش سرتاسری  رامقابل پاکستان ایجاد کند وهمه با یک صدا پاکستان را دشمن قسم خورده افغانستان شناسايي کنند ویک خیزش مردمی را ایجاد کنند .

کشور وملت در قدم اول متحداْ یک روش تحریم اقتصادی را درمقابل اموال پاکستان سازمان دهی نماید واگر پاکستان بازهم به اقدام ترویستی خود ادامه دهد باید مردم می توانند  شاهراه ها را مقابل لاری های بارکشی پاکستان  بنندند ودر هر ولایت  برای این لاری ها مزاحمت ایجاد کنند و اگر بازهم پاکستان به عمل تروریستی خود ادامه دهد  گزینه های دیگر هم است  که اقتصاد پاکستانی ها را به بحران دچار سازند . که بعداْ تذکر خواهم داد . 

 

 

 

 گزیده های مقالات  سیاسی  ، فرهنگی داکتر سخی اشرف زی سیدکاغذ    

کلیک نماید

 
 

admin@vatandar.at

 
 مدیر مسوول : انجنیر هما یوسفی
صاحب امتیاز : انجنیرنجیب یوسفی
کليه ی حقوق بر اساس قوانين کپی رايت  محفوظ و متعلق به وطندار می باشد