2015/08/19

 

بسترها و فرصت های نوین در رابط ایران و هندفرزاد رمضاني بونش

- فرزاد رمضاني بونش

پژوهشگر و تحلیل گر مسائل منطقه

گذشته روابط ایران و هند

ایرانیان و هندیان داراي پيوندها گوناگوني و روابط گسترده اي بوده اند. نزديك هاي زباني ، فرهنگي و نژادي دو تمدن ايراني و هندي را داراي روابط پردامنه اي كرده و اين روابط در طول سده ها ي طولانی نيز ادامه داشته است. در دوران نوين نيز روابط رسمی ایران و هند پس از استقلال هند برقرار و پيمان دوستي اي با نام صلح و دوستي ابدي را امضا نمودند. اما از نظر سياسي در عمل هر يک از دو كشور وارد ائتلاف هاي متضاد دوران جنگ سرد شدند و گسترش روابط دو جانبه را متوقف نمودند. روابط ایران و هند پس از انقلاب اسلامي دگرگونی نوين به خود گرفت و هند از نخستين کشورهایی بود که پس از پیروزی انقلاب اسلامی نظام نوين جمهوری اسلامی ایران را به رسمیت شناخت. اما با توجه به نقش متغیرهای مختلف تا پايان جنگ سرد، بهبود قابل توجهي در روابط دو کشور انجام نشد. با فروپاشی شوروی، بروز بحران افغانستان، اهمیت یافتن کشورهای آسیای مرکزی برای هندوستان بسترهايي را براي نزدیکی بيشتر ایران و هند فراهم شد و ديدارهاي مقامات بلندپايه دو سو ادامه و به تحکيم روابط اقتصادي دو سويه منجر گرديد. در این میان در چند سال گذشته هر چند تحریم های وارد شده به ایران و دخالت متغيرها و بازيگران ثالت و کشورهايي مانند آمریکا، روابط دو کشور در سطوحي کاهش یافته، اما نشانه هايي از كوشش دو كشور در حفظ و گسترش روابط با وجود چالش ها وجود داشته است. در شرایط کنونی و با توجه به سفر وزیر خارجه ایران به هند میتواند فرصتها و بسترهای نوین را برای گسترش روابط در نظر گرفت.

بسترها و فرصت های نوین در رابط ایران و هند:

بسترها و فرصت های فرهنگي :در واقع پيشينه روابط فرهنگی و زبانی و مهاجرتی ایرانیان و هندی‌ها شناخته شده است. بعد از اسلام زبان فارسی به مدت بیش از هفت سده زبان رسمی هند بوده و درحال حاضر بیش از یک میلیون نسخه خطی فارسی در کتابخانه‌های مختلف هند بر جای مانده است. اين ارتباط عميق تمدني و فرهنگي مورد توجه مقامات دو كشور بوده است. جدا از این هند با حدود 150 میلیون مسلمان، دارای دومین جمعیت مسلمان جهان بعد از اندونزی و همچنین داراي دومین جمعیت شیعه جهان  نزدیک به 30 میلیون نفر است. این امر در کنار پارسيان ايراني تبار زردشتي و نقش بسيار مهم و فراخور آنها در اقتصاد اين كشور  می تواند يكي از مهمترين بسترهاي گسترش روابط بين ايران و هند باسد.

بستر هاي و فرصت های نوین اقتصادی: هند با جمعیتی بیش از یک میلیارد و دویست میلیون نفر چهارمین اقتصاد بزرگ دنیا، دومین کشور پر جمعیت پس از چین است. رشد اقتصادی متوسط هند در دو دهه گذشته 5/8 درصد بوده و رشد و پیشرفت اقتصادی هند باعث شده کارشناسان رشد اقتصادی 10 درصد را برای سال های آينده اين كشور مهم جنوب آسيا پیش بینی کنند. در این بین در بعد همکاري هاي حمل و نقل و ترانزيتي دو کشور بعد از سال 2005، در پي تشکيل يک کريدور شمال - جنوب با مشارکت روسيه در جهت توسعه‌ی اقتصادی منطقه‌ای و آسان سازي انتقال کالا به آسياي مرکزي و روسيه از بندرهاي هندي از راه بندرعباس يا چابهار ايران هستند. بنابراین دو کشور می تواند با گذر از چالش های  پیشین همکاری در این حوزه تکميل و سرمایه گذاری در بندر چابهار و ساخت خط راه آهن چابهار به زرنج افغانستان را سرعت بخشند. در واقع چابهار با  عبور از مانع پاکستان برای هند مركز وصل چند مسیر و کریدور شرق-غرب، جنوب -شمال،  اروپا- قفقاز- آسیا است و ميتواند در خدمت منافع ايران و هند باشد.  گذشته از این ساختار اقتصادی دو کشور ایران و هند مکمل یکدیگر هستند و در بسیاری از زمینه‌ها خصوصا حوزه انرژی و ارتباطات و حمل و نقل، نقش مکمل در توسعه دیگری را دارد. لذا هر چند حجم مبادلات غير نفتي دو کشور هندوستان و ايران در سال 2014 به 13 میلیارد دلار کاهش یافت اما شرایط نوین ایران می تواند به سرمايه گذاري دو کشور در بخش هاي خودرو، فناوري اطلاعات و منسوجات ايران ، تولید دارو ، خدمات فنی و مهندسی و... کمک کند.

در حوزه انرژی  نیز رشد بالا موجب شده هندوستان، پنجمين مصرف کننده بزرگ انرژي در دنيا گردد و در آینده به سومين مصرف کننده بزرگ انرژي پس از امريكا و چين بدل گردد. اما اين كشور تنها چهاردهم درصد از ذخاير نفت اثبات شده دنيا را دارا است. بنابراین رشد مصرف و رشد اقتصاد در کنار رشد 5 درصدی مصرف گاز طبيعي و وابستگي مدام به نفت وارداتي باعث شده است تا به خاورميانه و ایران نگاهي استراتژيك داشته باشد. در واقع هر چند روابط انرژی دو کشور در سالهای گذشته تحت تاثیر تحریم و فشار غرب بوده  است، اما از آنجا که هندوستان همچنان به ایران به عنوان منبعی جهت تامین انرژی خود مینگرد دو کشور می توانند در راستاي تنوع سازي بازارهاي صادراتي و وارداتي انرژي خود و جلوگيري از وابستگي به چند كشور ويژه روابط انرژي، گازي و نفتي خود گسترش دهند. در این میان دو کشور می تواننند موافقتنامه هاي پيشين معلق را اجرايي و با گذر از مشكلات پيشين در پروژه هاي انرژي ايران و توسعه ميدان هاي گازي ايران همكاري داشته یا با احداث یک خط لوله فراساحلی گاز را به هندوستان رسانند. این امر در وضعيت کنوني می تواند به دغدغه استراتژيک هندوستان در حوزه انرژي و گذار از چالش عبور خط لوله  صلح از پاکستان پاسخی مناسب دهد.

فرصت هاو بسترهای نوین دفاعي - امنيتي

در واقع از آنجا که امنیت ملی هندوستان در جهت ایجاد منطقه ای امن و با ثبات ، بازسازی و رشد اجتماعی در کشورهای منطقه ، جلوگيري از رشد گروه های رادیکال چون داعش در برابر هندوستان و... است و اين رويكردها مخالف و متضاد با منافع امنيتي تهران نيست، دو کشور میتواند همکاری هایی امنیتی و اطلاعاتی در حوزه های مد نظر چون مقابله با تروريسم و مواد مخدر  داشته باشند. در بعد دفاعی باید گفت ايران و هندوستان تاکنون چندين دور گفتگوي استراتژيک و تمايل به همكاري دفاعي امنيتي انجام داده اند و قبلا نوعي نقشه راه را در زمینه همکاریهای امنیتی ، نظامي و دفاعي را امضا و ترسیم کرده اند. اکنون نیز با توجه به برخوداري دو كشور از دانش سطح بالاي نظامي ، توجه بنيادين دو كشور به اين حوزه و دانش فضايي و....زمينه هاي همكاريي براي دو كشور در حوزه هایی چون آموزش و تبادل کارشناسان ، تعمير جنگ افرار ، انتقال دانش نظامي، همکاري هاي امنيتي، رزمايش مشترک و.. فراهم است.

فرصت هاو بسترهای نوین سیاسی ، ژئوپلتیک و بین المللی دو كشور

هندوستان و ايران در سه دهه گذشته منافع مشترك فراوان منطقه اي داشته اند. هر دو كشور از اتحاد شمال در برابر طالبان طي سال هاي 2001-1996 حمايت کردند. هندوستان به عنوان قدرتی منطقه ای در شبه قاره هند، منافع استراتژیکی و قانونی در ثبات و امنیت افغانستان بدور از نفوذ حداكثري پاكستان دارد .  دو کشور نگران آينده افغانستان و نوع نفوذ عربستان و پاكستان در آن بوده و نقش مهمي در بازسازي و توسعه افغانستان داشته اند. در حوزه آسياي مركزي نيز منافع مشترك فراواني دارند و در واقع گسترش بنادر ايران به هندوستان کمک میکند تا به بازارهاي مصرف کالا و منابع انرژی منطقه دسترسي یابد. همچنین عضویت دائم هند و عضویت ایران به عنوان ششمین عضو ناظر در سارک ، عضویت دو کشور در شانگهای ،  عضویت هند در  بریکس جدا از بستر سازی برای دستیابی به بازارهای اقتصادی منطقه سارک می تواند به ارتقا موقعیت استراتژیک ایران کمک کند.  این امر در حالی است که هند دارای مولفه های اصلی قدرت یعنی گستردگي ، جمعیت و قدرت نظامی بوده و انديشه تبدیل شدن به قدرتی بزرگ در سطح جهانی و كسب حق وتو در شوراي امنيت را در سر می پروراند، این امر مي تواند به ايران در سوق دادن جهان تك قطبي به چند قطبي كمك و اثرات منفی فشارهای غرب را بر ضد خود بكاهد.

         

 

1 -پیامدهای اقتصادی و سیاسی وضعیت کارگران آسیای مرکزی در روسیه

2 - چالش های فراروی دولت وحدت ملی افغانستان

3 - علل و بسترهای گسترش روابط هندوستان و اسرائیل

4 -- انگیزه‌های کنونی هند برای حضور در چابهار

5- علل و ريشه هاي ناامنی‌های شمال افغانستان

6 - نقش عوامل مختلف در تعيين راهبرد روسيه در قبال يمن

7 - اهداف چند بعدي پاكستان در روابط با تركمنستان و قرقيزستان

8 - فرصت های نوین در روابط افغانستان و تاجیکستان

9 - دغدغه هاي رنگی و سلفی روسیه در آسیای مرکزی و قفقاز

10 -تغییر رویکرد دولت های عرب در مقابل سوریه؛ آغاز و فرجام

 

 
 

admin@vatandar.at

 
 مدیر مسوول : انجنیر هما یوسفی
صاحب امتیاز : انجنیرنجیب یوسفی
کليه ی حقوق بر اساس قوانين کپی رايت  محفوظ و متعلق به وطندار می باشد