2014/10/02

درباره برابری و عدالت اجتماعی

قسمت دوم

داکترآرین

بعد از دوران "طلائی" جامعه اولیه که انسانها متحد و یکپارچه درگیر نبرد با طبیعت بودند، تا به امروز برابری و عدالت اجتماعی بزرگترین آرمان بشریت است، مبارزه و  رسیدن به این آرمان دیرین و نظام اجتماعی عادلانه، آباد، آزاد و شگوفان و فارغ از ستم و استثمار، در مرکز نظریات اندیشه پردازان و میهن پرستان و انقلابیون انسان دوست قرار داشته است. 

تاریخ مبارزه بخاطر برابری و عدالت اجتماعی که ماهیت  آنرا عدالت جوئی و مساوات طلبی تشکیل می دهد به دوران فروپاشی کمون اولیه و آغاز جامعه مبتنی بر استثمار انسان توسط انسان(برده داری) برمیگردد.

با تکامل جامعه بشری نظام فیودالی جایگزین نظام برده داری و نظام سرمایداری جای نظام فیودالی را گرفت، با بوجود آمدن جامعه سرمایه داری در اروپا و امریکا پیشرفت علم و فن به ویژه در قرن نوزدهم و بیستم به قدری سریع و همه جانبه صورت گرفت، که نظیر آن را در هیچ کدام از قرون گذشته نمی توان یافت، تولید سرمایه داران به نحو بیسابقه افزون گردید و فابریکات تولیدی بطور چشم گیری گسترش یافت، تکنالوژی و صنعت مدرن شده و زراعت توسعه پیدا کرد و اقتصاد نیرومند در جهان ایجاد شد، که نظام سرمایه داری در رهبری آن قرار گرفت، این نظام که به حکمروائی فیودالان خاتمه بخشید، با استثمار شدید تر نسبت به نظام فیودالی در پی گسترش نفوذ خویش در پهنه جهان برآمد، قدرت و حاکمیت خود را تحکیم نموده و اکثریت خلق های جهان را تحت استعمار و استثمار خویش در آورد.

 در این دوران از یک طرف انقلابات علمی، صنعتی و فرهنگی چهره زندگی مادی و معنوی را دگر گون ساخت و به همرای آن تحولات عظیمی در عرصه های سیاسی اجتماعی و اقتصادی در جامعه به وقوع پیوست، که در طول تمام تاریخ گذشته ای بشر بی مانند بود، از جانب دیگر با رشد جامعه سرمایه داری، طبقه کارگر نیز به سرعت شکل می گرفت، استثمار بی رحمانه کار گران در شهر ها و ستم زمین داران در دهات، فرق طبقاتی، فقدان حقوق سیاسی و ستم روز افزون بر اقلیتهای ملی و فرق پوست و رنگ و جنس، همه و همه تضادهای بودند که در جامعه سرمایه داری هر روز شدت بیشتر می گرفت و به همین سبب به نحوی اجتناب ناپذیری باعث رشد اندیشه های برابری و عدالت اجتماعی (سوسیالیستی) گردید.

توماس مور (١٤٧٨-١٥٣٥میلادی) فیلسوف انگلیسی از نخستین سوسیالیست های بود که در کتاب "اوتوپیا" خود هرگونه برابری و سعادت، تکامل مادی و معنوی انسان، عدالت اجتماعی و رهبری خرد مندانه امور اجتماعی را در جامعه خواستار بود، جامعه او متمرکز بر کار و فعالیت جمعی استوار بوده و هرکس از بیت المال به اندازه نیاز خود برداشت می کند و تمام مردم در آن دارای شغل و مشغول بکار جسمی و کار فکری اند.

"طرح اجتماعی مور که در دفتر دوم ناکجا آباد آمده است، شامل نکته های زیر است:

١ مالکیت خصوصی باید لغوه شود.

٢ تقسیم کار باید براساس مقتضیات عملی صورت بگیرد.

٣ خانواده باید پایه جامعه بشمار رود.

٤ پول این ریشه شر باید از صحنه جامعه طرد گردد.

٥ ساعات کار روزانه از شش ساعت تجاوز نکند و تفریح و تعلیم برای همه فراهم آید و اشخاص علیه ناملایمات حمایت گردند.

٦ مردم باید در قبول دین آزاد باشد.

٧ حکومت باید سلطنتی باشد."٩

 مور را از این رو "پدر سوسیالیزم" خوانده اند.

توماس کمپانلا (١٥٦٨-١٦٣٩ میلادی) انقلابی ایطالیائی است که در کتاب " شهر خورشید" به ترسیم جامعه میپردازد که نکته ای درخشان در اندیشه وی جایگاهی برجسته ای نقش علم در هدایت امور اجتماعی است و رهبر " شهر خورشید" دانشمند دارای تجربه، علم و دانش می باشد.١٠

وینیستانتلی (١٦٠٩-١٦٥٢ میلادی) اندیشه پرداز انقلابی دیگری است که خواسته های فقرای شهر و ده را بیان می داشت و تاکید بر اندیشه های سوسیالیستی در جنبش توده ای دهقانی می کرد.١١

بابوف (١٧٦٠-١٧٩٧ میلادی) انقلابی فرانسوی بود او بنیان گزار یک جریان انقلابی علیه نظام سرمایداری نوپا در فرانسه بعد از انقلاب بورژوازی گردید، اگرچه بابوف و پیروانش در انقلاب (١٧٨٩-١٧٩٣ میلادی) شرکت داشتند، اما دیری نگذشت که تغییر عقیده داده و مردم را به سرنگونی نظام سرمایداری فراخواند. بابوف انقلاب را توسط جمعیت شجاع و انقلابی عملی میدانست که خویش را وقف مردم کرده و از استثمار و ثروت اندوزی نفرت داشته باشند، جامعه ای که بابوف ترسیم می کرد "جهموری برابران بود"١٢ این نظام برپایه مساوات طلبی در امر توزیع استوار بود، بابوف به "پدر چپ گرایان" نیز مشهور است.

 همچنان اندیشه سوسیالیستی در نظریات دانشمندان روسی الکساندر گیرتسن و چیرنیشیفسکی نیز بیان شده است، گیرتسن (١٨١٢-١٨٧٠ میلادی) نظام سرمایداری را مورد انتقاد قرار داد و به پیروزی سوسیالیزم در روسیه باور داشت و استقرار این نظام را در مبارزات سیاسی میدید و اوضاع سیاسیی را به اساس دیالیکتیک تحلیل و تجزیه می نمود.١٣

نیکولای چرنشیفسکی (١٨٢٨-١٨٨٩ میلادی) نظام سرمایداری را بهتر تر از نظام فیودالی میدانست، اما به پیروزی سریع و قریب الوقوع سوسیالیزم از طریق کمون دهقانی باورمند بود.١٤

سین سیمون، فوریه و اووین سوسیالیستان قرن نزده هم، بیانگر اوج اندیشه های سوسیالیستی در دوران ماقبل سوسیالیزم مارکس بودند، آنان بویژه در ترسیم و تهداب و ویژه گی های جامعه سوسیالیستی گامهای مهمی برداشتند، نظام سوسیالیستی سین سیمون جامعه سازمان یافته و دارای رهبری خرد مندانه است که در آن جای اصلی به انسان، نیاز ها و توانائی های وی اختصاص دارد، یعنی نظامی که در راه تحقق آن می کوشید "جامعه ای بود که در آن هرکس به اندازه توانائی اش کار و به اندازه کارش دریافت دارد."١٥ او طرفدار یک جامعه جهانی زحمتکشان که در آن تمام تناقضات اجتماعی و ملی حل و پیشرفت انسان را تضمین نماید، بود.

فوریه (١٧٧٢-١٨٣٧ میلادی) به این باور بود که "در شرایط سرمایه داری ابزار کار و سر مایه بطور فزاینده ای تمرکز می یابد و این امر تمام جامعه را تحت کنترول مشتی سرمایه دار قرار می دهد، رقابت بوژوازی به انحصار منجر می گردد، عده قلیلی خود پرست چنگال شان را هرچه بیشتر بر گلوی جامعه می فشارد"١٦ این سوسیالیست فرانسوی همچنان می گوید " اگر مردم یعنی حاملین قدرت مطلق از حق کار و حق دریافت بحد کافی برای زندگی برخوردار نباشند، حقوقی که روی کاغذ نوشته شده ارزشی نخواهد داشت".١٧ نظریات شارل فوریه گامی مهمی در تکامل اندیشه سوسیالیستی محسوب می گردد.

اووین (١٧٧١-١٨٥١ میلادی) زنده گی خود را وقف طبقه کارگر کرد و با صرف انرژی و سرمایه فراوان به سازماندهی کمون های آرمانی خود در امریکا پرداخت. او به این نظر بود : "نارضایتی و خشم فزاینده ای مردم ستمدیده به انقلاب قهرآمیز منجر خواهد شد و جلو گیری از این امر را، از طریق اصلاحات ضروری میدانست."١٨ این سوسیالیست انگلیسی "قاطعانه با مالکیت خصوصی مخالفت می ورزید، او این نوع مالکیت را... بمثابه علت جنگها در تمام اعصار تاریخ بشر محکوم می کرد."١٩

 اندیشه پردازان سترگ قرن نوزدهم در تاریخ اندیشه اجتماعی جایگاه بزرگ دارند، و اندیشه های آنان یکی از منابع ایدیولوژیک مارکسیزم محسوب می گردد، این نظریات در عرصه های انتقاد عمیق از نظام سرمایه داری، ضرورت امحا مالکیت خصوصی، تقلیل ساعات کار، آزادی عقیده و ادیان، تبدیل کار به یک نیاز حیاتی و عامل آرامش و شادی، محو تمایز میان کار فکری و کار فزیکی و فرق میان شهر و ده، توزیع عادلانه برمبنای کار و نیاز، رهبری خردمندانه و هدفمند روندهای اجتماعی از طریق اقتصاد متمرکز و رهبری شده، همه و همه اساسات یک نظام عادلانه و مشخصات جامعه سوسیالیستی است. در نظریات خویش هرکدام به ترسیم برخی ویژگی های جامعه سوسیالیستی پرداخته اند، اما اشترک نظر اکثریت آنان در اصلاحات تدریجی و مبارزه مسالمت آمیز ستم کشان با ستم گران است و به این باور اند که این شیوه مبارزه می تواند سر انجام نظام سرمایداری را به سوسیالیزم تبدیل نماید. که بعد ها مارکس و انگلس در پرتو شرایط نوین تاریخی دوران شان، با انتشار " پرنسیپ های کمونیزم"٢٠ و تحلیل و تجزیه ای نظام سرمایه داری و نقش طبقه کارگر و به تعقیب آن انتشار سندی دیگر، که آینده تابناک را برای کار گران و زحمتکشان مژده میداد یعنی " مانیفست حزب کمونیست" نظام سرمایه داری را محکوم به نیستی نمودند.٢١  این سند آغاز اندیشه سوسیالیزم علمی است و سوسیالیزم قبلی را تخیلی خواند و اندیشه جاویدانگی نظام سرمایه داری را که در آنزمان اندیشه انکار ناپذیر می نمود، درهم ریخت، مارکس و انگلس در "مانیفست حزب کمونیست" نشان دادند که جامعه سرمایه داری، مالکیت خصوصی و استثمار به نحو اجتناب ناپذیر دگرگون خواهند شد و جامعه کمونیستی که در آن عدالت واقعی برای انسان زحمتکش تامین می گردد جای گزین آن خواهد شد و رسالت انجام این تحول و دگرگونی اجتماعی را به عهده طبقه کارگر در اتحاد با دیگر زحمتکشان گذاشته و نقش و ضرورت حزب طبقه گارگر را به مثابه پیشاهنگ در این تحول انقلابی و ساختمان جامعه نوین تعین کننده و حتمی دانسته اند.

 از همین جا نقطه آغازین مبارزات شدید میان اندیشه های سرمایه داری و سوسیالیزم علمی شروع و این تضاد منافع و اندیشه ها، در جهان میان این دو سیستم و دو جهانبینی و دو طرز تفکر متاسفانه تاریخ فاجعه بار و غم انگیز دارد، که تا به حال ملیون ها انسان را به قربانی گرفته و ملیونها انسان دیگر ستم آنرا کشیده و می کشند و شوربختانه که هنوز هم بطور جانبدارانه و ایدیوژیک آن، میدان این  مبارزه بخاطر سر نگونی یکدیگر، مالامال از طرفدارن و مخالفان این نظریات است.

باور نگارنده این است که، اگر از فراز قله های تجارب گذشته و شرایط کنونی که برآن دسترسی داریم، به داوری میان این دو سیستم متخاصم و دشمن یعنی "سرمایه داری" و "سوسیالیستی" بپردازیم، ویژه گی ها و نکات مشترک آنها به مراتب بیشتر از تضاد های آنان می باشد، اساس تضاد میان این دو سیستم در منافع ملی و منافع اقتصادی آنها در جهان   است که جهت رسیدن به آن از آیدلوژی های متخاصم و تیوری سازی های مختلف علیه یکدیگر استفاده نموده اند .

 اینکه سوسیالیزم علمی چیست در نوشته آینده به آن پرداخته خواهد شد./

باقی دارد

 

 

 

بقیه گزیده های مقالات داکتر آرین  کلیک نماید  

 
 
 
 
 
admin@vatandar.at
 مدیر مسوول : انجنیر هما یوسفی
صاحب امتیاز : انجنیرنجیب یوسفی
کليه ی حقوق بر اساس قوانين کپی رايت  محفوظ و متعلق به وطندار می باشد