2009/11/26

    

    شیوه یی از نقد

ادبیات زبان ٱلمانی در تاریخ پر خم و پیچ خویش با دوران های شگوفایی شعر ، داستان و نمایشنامه و كسانی چون گویته ، هرمان هسه ، توماس من ، ماكس فریش ،  برتولت برشت و دورن مات منتقدین برجسته یی را  پرورش داده و همگام خویش داشته است , هم در ٱلمان فدرال ، هم درجمهوری دموكراتیك ٱلمان  تا زمان فروپاشی اش در سال  2000 میلادی و همچنان در  كشور های اتریش و سویس كه بخشی از مردم ٱن ٱلمانی زبانند.علاوه از شاعران و نویسندگان مشهور این حوزه یی فرهنگی كه گهگاهی نقد نویسی نیز نموده اند ، باید از شلگل  Schlegel  و كایزر  Joachim Kaiser   یاد ٱوری نمود ، زیرا ٱنها هم در چگونگی ساختار ادبیات این خطه تأثیر به سزایی داشته اند . از ٱغاز نقد ادبی ٱلمان با لیسینگ   Lessing  در سده یی هیجدهم میلادی تا كنون كمتر كسی وجود داشته كه نوشته هایش به میزان نگاشته های رانیسكی   Marcel Reich- Ranicki  مورد توجه نویسندگان و خوانندگان ادبیات ٱلمانی قرار گرفته باشد.

رانیسكی منتقدیست بی تعارف ، با قاطعیتی صادق و صمیمی که جمله یی معروف -  من را شیلر بگو تا ترا گویته بنامم -  هرگز بر او صدق نمی كند  .

نقد وی به منزله یی حكم دادستانیست كه محكومیت یا تبرئه یی كسی را اعلام  نماید . با نظر رانیسكی كتابی در چند روز از همه كتابفروشی ها نایاب میشود و یا مدت ها در قفسه ها جابرجا می ماند. رانیسكی زاده یی 1920  میلادی ، تبعیدی حصار وارشاو توسط فاشیسم ٱلمان كه زمانی اندیشوار كمونیسم ، مدتی پس از جنگ دوم جهانی تا ٱغاز محاكمه یی سیاستمداران یهودی در بیشتر كشور های اروپای شرقی  ، قونسول كشور پولند در لندن بود ، از سال میلادی 1958 به اینطرف دوباره به ٱلمان زندگی میكند ، سرگذشتی دارد پر از فراز و نشیب.

رانیسكی با  بیان اینكه ادبیات تا حالا هرگز نتوانسته از  جنگی جلوگیری بعمل ٱورد ، می افزاید كه ما بیش از همه باید جامعه یی انسانی و عواقب ٱنرا بدون موجودیت ادبیات پرسش گونه برای خویش مجسم سازیم تا برعكس ٱن. از نظر رانیسكی شرایط خفقان و زمان سانسور می تواند به گونه یی عصر اعتلای ادبیات نیز باشد ،  هم برای نویسنده و هم برای خواننده .نویسنده در چنین حالتی مجبور می گردد تا با واژه های هر چه دقیقتر  و استفاده یی بیشتر از ابزار هنری ، گفتنی هایش را در اثر ادبی بنگارش درٱورد با درك این نكته یی عمده كه هرچه نوشته اش شیواتر و رساتر باشد ، حلقه های بیشتری به گروه خوانندگان اثرش می پیوندند. خواننده هم در چنین وضعی بین واژه ها و سطر ها را كنجكاوانه تر مطالعه می نماید تا ٱنچه را كه می جوید ،  بیابد. این نكته اما نباید به هیچ عنوانی ترجیح  شرایط زمان سانسور بر اوضاع صلح وٱزادی تلقی گردد.

تعیین موضوع اثر ادبی ، بدون اینكه ٱزادی نویسنده  یا تعریف تعهد تعیین گردد ، بیشتر از همه برای رانیسكی انسان ، رنج انسان و عشق به انسان است . وی با محدودیت ٱزادی در انتخاب موضوع  اصولاً مخالف است  ; رسالت نویسنده را در شرایط خاص جامعه یی و احوال سردچار به ٱن  نادیده نمی گیرد  و خموشی ویرا در چنان زمانی زیر سؤال قرار می دهد ، با تأكید بر این مسئله كه نویسندگی با گزارشگری کمتر سر و كار دارد .  

رانیسكی با اتكا به حسن انتخاب و توانایی قضاوت درست و قاطعانه یی منتقد، یادٱوری می نماید كه یكی از پایه های معیار وی جالب یا خسته كن بودن اثر ادبی بر اساس انتقال احساسات بدون واسطه یی او میباشد و دلیل های ضروری نقدش بر همین تهداب بعداً گردٱوری و منسجم می گردند. با وجود اینكه مقیاس و هنجار معینی برای نقد ادبی تعریف نگردیده است  ، رانیسكی داشتن یك قاعده یی معیاری را كه با ٱن قضاوت درست ادبی میسر است ، ضروری می داند و بدین باور میباشد كه این راه و روش را  هر منتقد خوب در مرور زمان برای خویش  ایجاد و تعیین می كند .

شیلر در یكی از نامه های خود به گویته می نویسد ، هیچگونه قانون اساسی برای منتقد وجود ندارد كه به ٱن مراجعه كند  ; باید خودش هم بنیانگذار و هم پاسدار قانون باشد .

از ٱنجاییكه اثر ادبی با همه خصوصیت های سرگذشت نگارانه یی نویسنده اش و با همه یی تبارز احساس و بازٱفرینی واقعیت از دید فردی شخص نگارنده و استعداد و خلاقیتش با چاپ و پخش مال همه میشود ، رانیسكی بدین عقیده است كه خواننده باید بصورت جدی تر ٱن مورد نظر گرفته شود تا وقت كمی را كه در مطالعه می گذراند ، به هدر نرود .

یك اثر ادبی باهمه محتوای خوب و دلپذیر ، اگر خواننده را با خود نبرد ، به زودی موجب دلزدگی وی میشود  و این خواست هیچ نویسنده یی نیز نمی باشد . جلوگیری از چنین حالتی تنها با همگامی فرم و محتوی میسر می گردد ; به فرم و محتوی هرگز نمیتوان از دیدگاه تجریدی نگریست .

وی حتی برای نگارنده پیشنهاد می نماید كه با مساعد ساختن شرایط قرائت اثر خود در یك جمع كتابخوان و كتابدوست و با درك احساس خستگی و كم علاقگی ها ، امكان بازنگرش اثرش را برای خویشتن  پیش از پخش و نشر ٱن فراهم گرداند.

رانیسكی منتقد ، هدف كارش را در نقد ادبی بصورت خلاصه، افزایش ادبیات برتر و خوانندگان برتر قلمداد مینماید . همین و بس .

مدیر مسوول : دیپلوم انجنیرعمر محسن زاده

صاحب امتیاز : انجنیرنجیب یوسفی

کليه ی حقوق بر اساس قوانين کپی رايت  محفوظ و متعلق به «وطندار» می باشد