WELCOME

To Our Website

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Sed non metus

گزیده های مقالات فرهنگی استاد جیلانی لبیب

 

   ویژگی های تاریخی جشن نوروزدر افغانستان                                       جیلانی لبیب

ملت چیست؟ معیار های فرهنگی : ملت   جیلانی لبیب

  

 در میهن ما، زادگاه زرتشت و اوستا ، برگزاری جشن نوروز و سنت های دیرینۀ پیش از او با مرور زمان، ویژگی های مربوط و تا جایی محدود به خویشتن  را دارا شده اند. در این آیین ها، افزون بر روش و شیوه های زندگی مردم، نقش دین اسلام نیز تبارز پیدا می كند. اسلام سنتی و مردمی جامعۀ افغانستان كه خود نیز از گذشتۀ چند هزار سالۀ این خطه بهره برده است.

جشن فروردین كه در آغاز بهار با شوكت و جلال  استقبال می گردید و یكی از سنت های دیرینۀ ماست، نشانۀ از عقیدۀ مردم ما می باشد مبنی بر دیدار مردگان از خویشاوندان درین ایام. نیاكان ما برین باور بودند كه ارواح ازین جهان رفتگان در روز های اخیر سال برای بازدید بازماندگان به این دنیا می آیند و این دیدار دوباره  را جشن می گرفتند. در بعضی از جا های افغانستان ، بیشتر مراسم جشن های سال نو را دور و بر بقعه ها و زیارتگاه ها برپا می نمایند. در شب چهار شنبه اخیر سال، اجداد ما با افروختن آتش تا دیدار دفعۀ بعدی با ارواح مردگان خویش وداع می نمودند. شب چهارشنبه سوری  و افروختن آتش عظیم  را در كتاب های ادبی و تاریخی كهن ، بشمول تاریخ بخارا ترجمه یی ابونصر احمد زیاد، بیان كرده اند.از مراسم روز چهار شنبه سوری یكی هم شكستاندن كوزه های سفالین بوده است. هر كسی میان كوزۀ سفالین كه در جشن مهرگان یعنی آغاز فصل سرما  از انگور و خوراكه باب انباشته شده و حالا دیگر تهی گردیده ، سكۀ می انداخته و آنرا می شكسته است. عدد هفت میراثی است باستانی از گذشته های خیلی دور ما. هفت سیارۀ آسمان مورد تقدیس آریایی ها و سوری ها بوده است، هفت شهر عشق، هفت طبقۀ آسمان و زمین...

نوشیدنی هفت میوه شامل بادام، پسته، کشمش، زردآلو، سنجد، منقی وشکر پاره آماده شده از بهره و بار سال پیش، سفرۀ نوروزی را می ٱراید. ریشه های گندم سمنك یا سمنو با آب بارانِ پیش نوروزی سبز و بلند می شود. شب سمنو پزی ، با موسیقی محلی و آهنگ" سمنك در جوش  ما كبچه زنیم" همراهی می گردد. وقت باز كردن كردن دیگ ، نشانۀ انگشت بی بی مریم را بر روی سمنو جستجو می كردند.

میلۀ قلبه كشی ، نهال شانی و روز دهقان، خجسته فرصت بزرگداشت وسپاس از تلاش و پشتكار دیهگانان و كشتگران می باشد. در  بعضی از ولایت های افغانستان همچون كابل و هرات، مالداران در روز اول سال با گاو ها، گوسپندان ... و اسپ های سمند، ابلق و خنگ  خوب خویش همراه با موسیقی شاد نوروزی مورد استقبال  با غرور و شكوه  جمع چند هزاری مردم شهر قرار می گرفتند و  برای پرورش بهترین چهارپایان  و بهرۀ کشاورزی خود جایزه اخذ می نمودند.

میلۀ گل سرخ  در مزار شریف را، عشق دو نو جوان هراتی  بنام های  محمد جان از گازرگاه  و  عایشه از روستای  سرهدیره و محلۀ بنام سبچه  كه بر سر چشمه یی قرنفل به یكدیگر دل باختند  و به وساطت امیر علی شیر نوایی بهم رسیدند با آهنگ  بیا بریم به مزار ملا محمد جان، سیر گل لاله زار واوا دلبر جان...  از زبان این دوشیزۀ زیبا زبانزد فراسوی حوزۀ فرهنگی ما ساخته است.

تاریخچۀ بالا كردن جندۀ شاه ولایت مآب حضرت علی در روز اول سال، قدامت تاریخی بیشتری از عصر تیموریان را دارا می باشد؛ زیرا بنابر روایات بدست داشته، در آن دوران سفر كاروان ها از پایتخت این خاندان یعنی هرات برای شركت در میلۀ گل سرخ  مزار شریف و بالا كردن جنده، نیز معمول بوده است.  

در روز نوروز مردم میان  چمن و شبدرزار فصل بهار را به فال نیك می گرفتند، و با بستن دو برگ شبدر بهم، پیوند های خجسته  و پر بركتی را  برای خویش و خویشاوندان آرزو می نمودند.

از جمال مینه یا سخی جان در کابل تا جلال آباد ،همچون دشت شادیانِ مزار شریف، همه جا، بساط  شور وشوق ، سرگرمی ها ، زور آزمایی ها  و شایستگی ها گسترده میشد...

خوب یادم می آید، بچه های زرنگ محله، بیضه های را كه قبلاً  تهیه دیده بودند، پیش از آمدن نوروز، بمنظور سخت شدن، برای چند روزی زیر خاك ِ زمین نگه میداشتند، زیرا بدین باور بودند كه با این كار برندۀ میدان تخم جنگی ها می گردند.

آری،  چهارشنبه اول سال آغاز و بهانۀ بود برای خرمی، نشاط و سرور... در زادگاهم ...هرات باستان.. درجاهایی همچون باغ زنانه، خواجه طاق، چمن ولایت، باغ شیدایی، پل مالان، میر داؤد، ابوالولید.. و...

عصر روز های جمعه كه می شد، در پناه آغوش خواجۀ انصار و مولانا جامی، تخت صفر میدان نبرد و زور ٱمایی، قهرمانان افسانه یی شهنامه را یاد آور می گردید.

 حاجی گل احمد كبابی و خلیفه شیر محمد سبزواری داوران  میدان ، دو كشتی گیر را كه برازنده یی یكدیگر بودند، بر می گزیدند: پهلوان باغبان با پهلوان میراو، پهلوان سیاه تپه با پهلوان شافلانی و....

 در یك گوشه باربدی، ترانۀ می سرود و نكیسایی لحنی می نواخت  و گوشۀ دیگری رستمی از نو می رست.

 در سیزده بدر بود که مردم هرات  در میان سبزه و سرود، از خداوند یكتا  برای حصول  نیات  قلبی خود تا بهار آینده، آرزوی توانایی، شكیبایی وکامیابی می كردند.

این هم چند ترانه و سرودۀ كوهساری و مردمی به استقبال بهار و نوروز از دور بر میهنِ نوبهار بلخ تا سجاوند لوگر  :

 

بهار آمد كه خشكه لای كابل
نمانده مستی یی دریای كابل
بهار آمد كه جانبخشی نماید
هوای صبح روح افزای كابل
  
عزیزان موسم و فصل بهار است
چمن سبزست و صحرا لاله زار است
دمی دیگر شده  فرصت غنیمت
كه دنیای دنی بی اعتبار است
  
چمن از سبزه چون دریاست، دریا
بیابان سر بسر رؤیاست، رؤیا
صدای كبك پیچیده درین كوه
كه اینك زندگی زیباست، زیبا
  
چو غنچه گر شكوفا شی چه میشه
به لبخندی ز هم واشی چه میشه
اگر تو ای گل خورشید پنهان
ز پشت ابر پیدا شی چه میشه
  
خودت گفتی كه وعده در بهاره
بهار آمد دلم در انتظاره
بهار هر كسی عید است و نوروز
بهار عاشقان دیدار یاره
  
بهار آمد شكوفه كرده توفان
بزیر سایۀ گل میره گلجان
بریزه برگ گل بر روی و مویش
درخت گل بمانه،  پیشش حیران
  
سحر شد صبحدم شد، لاله سر زد
بنفشه خیمه بر كوه و كمر زد
برو سوسن كه نوبت از تو بگذشت
كه ریحان تاج سلطانی بسر زد

 

بهار آمد به چشم من گل افتاد
ز گل شوری بجان بلبل افتاد
دلم آشفتۀ زلف نگار است
بدستم رشتۀ از سنبل افتاد
  
بهار آمد بیا ای سرو گلپوش
شكوفه بر درختان میزنه جوش
تو دانی و خدای تو، پری جان
نكو این یار دیرینت فراموش
  
بهار آمد، بهار آمد گل من
زمان كشت و كار آمد گل من
بیا یارجان كه در باغها برٱییم
كه گلها بی شمار آمد گل من
  
بهار آمد كه یارجانم برآیه
به روی سبزه ها گردش  نمایه
بشینه بر لب جو، پیش لاله
و دیدار من مسكین نمایه
  
بیا یار جان كه فصل نوبهاره
بهر سو شرشر برگ چناره
بیا یارجان كنیم سیل شكوفه
تمام كوه و صحرا لاله زاره
  
گل فرخندۀ فصل بهارم
 بیا امشب عزیزم در كنارم
بگیرم در بغل قد رسایت
دگر در زندگی ارمان ندارم
  
بهار آمد جهان شد شاد و خندان
به سیل گل برآمد پیسه داران
همی بیچاره مفلس با رخ زرد
بهرجایی روانه از پی نان
 

درین گفتار از “زمزمه های روستا” تألیف محمد ناصر نصیب و “ماجرای عشق پر شور ملا محمد جان” نوشتۀ شمس الدین ظریف صدیقی در مجلۀ فولكلور، نشریۀ وزارت اطلاعات و كلتور افغانستان  نیز استفاده گردیده است.

 

  

 رفقا، دوستان عزیزتارنمای وطندار !  لطفاً نظرات، پیشنهادات، انتقادات، مقاله ها، نوشته ها، مضامین و مطالب علمی و تحلیلی خود را جهتِ نشر به ادرس پوست الکترونیکی سایت بفرستید

 

admin@vatandar.at

 مدیر مسوول : انجنیرهما یوسفی

صاحب امتیاز : انجنیرنجیب یوسفی

کليه ی حقوق بر اساس قوانين کپی رايت  محفوظ و متعلق به «وطندار» می باشد