WELCOME

To Our Website

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Sed non metus

گزیده های مقالات فرهنگی استاد جیلانی لبیب

 

هوا پیمای برادران رایت                                                                     جیلانی لبیب

اصل این نوشته، مضمون برنامه یی بود که ازطرف تلویزیون دویچه وله DW-TV  دردسترس شبکه های تلویزیونی افغانستان قرار گرفت. بدینوسیله جهت اجازۀ پخش آن در رسانه های دیگر، از تلویزیون دویچه وله ابراز امتنان می گردد.

 

پرواز، به آسانی و به سهولت همچون یک پرنده، یکی از رؤیاهای همیشگی بشر بوده است.

برادران رایتWright ،از شهر دیتُنDayton ، مربوطِ ایالت اوهایوOhio ، در کشور امریکا، به این رؤیا حقیقت بخشیدند. آنها برای این کار، نیازی به تحصیل دانشی نداشتند.

اورویل Orville  از زمان کودکی اش، مجذوب تجربه ها و طراحی های مسایل تخنیکی می گردید. برادر بزرگترش ویلبور Willbur ، هرچند که نظریات و جدول ها را با علاقۀ بیشترمطالعه می نمود، نیز با وی هم اشتیاق بود. رؤیای پروازِانسان، خیال مشترک هر دو برادرشمرده می شد .

اولین ماشینِ پرواز طیارۀ برادرانِ رایت ظاهراً با جیت های امروزه هیچ وجه مشترکی ندارد. با وجود آن اورویل و ویلبور رایت، مسایل مهم و اصولی آیرو دینامیک Aerodynamik ، دانش مربوط به حرکت اجسام در گاز ها و هوا، چگونگیِ هدایت و حرکت ماشین را در آنزمان  حل نمودند.

برادرانِ رایت موفق به کاری گردیدند، که اختراع کنندگان، پژوهشگران و ماجراجویانِ بی باک پیش از آنها، بیهوده برای رسیدن به آن سعی ورزیده بودند. بعضی از اینها میخواستند، قوانین فیزیک Physik را درین زمینه بی تأثیر بسازند و ناکام ماندند.

لئوناردو دا وینچی Leonardo da Vinci در سدۀ پانزدهم میلادی، بال های نوسان داری را طرح ریخت که می توانستند با نیروی عضلات انسانی در هوا به پرواز درآیند و مثلِ پرنده ها به  پیش بروند.

این فکرش یک نظریه باقی ماند .طرحش، بدون این نیز  نمیتوانست باعث پرواز موفق آمیزی گردد.

سر جورج کایلای Sir George Cayley در سدۀ هژدهم میلادی نخستین کسی بود که نظریه و عمل را در بارۀ آیرودینامیک بطور منظم تحقیق نمود. وی ساختمان پرشگاه را طرح کرد و اولین پرواز های کوتاه را نیز با آنها انجام داد.

آنچه را کایلای آغاز نموده بود، اوتو لیلیِن تال Otto Lilienthal  پایان سدۀ نوزدهم میلادی،دربرلین          Berlin  ادامه داد.

این مهندس، لک لک ها را سرمشقِ خویش قرار داد: وی درلک لک ها بالهای قوسداری را که یکی از عوامل پرواز ظریف و نیرواندوزِ آنهاست،کشف نمود . لیلیِن تال نیز به رموز پرواز میخانیکی پی برد که وی آنها را بسال ۱۸۸۹میلادی درکتابش زیر نام پرواز پرنده ها، با عنوان اصول اساسی هنر هواپیمايی همچون یک نظریه، پی ریزی نموده بود.

لیلیِنتال ، برای اولین بار به اثبات رسانید که بالها بایددر طرف بالايی خود نسبت به جناح پايینی خویش بیشتر دارای قوس باشند.

براساس این طرح هوا،از  جناح بالايی بالها، نسبت به طرف پايین آنها سریعتر جریان می نماید. فشاری که بدینگونه بوجود می آید، پايینتر از فشار اتموسفر است و نیروی محرکه اش باعث نگهداشتِ طیاره در هوا می گردد.

 لیلیِنتال  برای امتحان پرشگاه های خویش، درناحیۀ لیشترفِلدِه Lichterfelde مربوط به شهر برلین، تپۀ پرواز مخصوصی را تنها بهمین منظور بر افراشت .

در همینجا بود که این هوانوردِ بیباک ، بتاریخ ۹ اگوست ۱۸۹۶ میلادی سردچار تند بادی گردید، سقوط نمود و شدیداً زخمی گشت.

وی، یک روز بعد جان سپرد و همۀ دست آوردهایش، وابسته بدیگران گردید.

اورویل و ویلبور رایت چندین سال می شد که از طریق یک کارخانۀ کوچک بایسکل سازی، امرار معاش می نمودند. مدت ها پیش آنها یکی از کارگاه های خود را  به یک آزمایشگاه انکشافی هواپیماها مبدل نموده بودند.

تصادم مرگبارلیلیِنتال ،علاقۀ مفرط برادران رایت را در مسایل پرواز بیشتر بیدار ساخت .

آنها بدین نتیجه رسیدند که محاسبات  لیلیِنتال در قسمت نیروی محرکه صدق نمی نمایند. شاید همین  اشتباه درمحاسبه  بوده که به قیمت جان آن تمام  شده است.

اورویل و ویلبور تصمیم گرفتند که همۀ نظریات معروف در بارۀ ایرودینامیک را تا آنزمان، باطل بپندارند و دوباره با محاسبات درین مورد آغاز بنمایند.

آنها با یک تنظیم سادۀ امتحانی، تعاملات ساختاری سطوح مختلف را مورد آزمایش قرار دادند. چرخ بایسکلی وسیلۀ  اندازه گیری شان شده بود که با یک سطح راست مقایسه می گردید. آنها در برابرش مودل Model بال قوسداری را نصب نموده بودند که می خواستند تأثیرات محرکۀ آنرا آزمایش  بکنند.

این نظریۀ مسئله بود. در ساحۀ عملی باید برادران رایت، بمنظور مقایسه، جریان هوای متداومی را تولید می نمودند که برای برادران کارخانه دار بایسکل سازی کار دشواری نبود.آنها می خواستند ، که چگونگی تعاملات اشیای قوسدارِ مقطع را با خصوصیات معروف سطوح مستقیم مقایسه بنمایند، و بدینترتیب مساعدترین شکل بال را بدست بیاورند. عملیه يی ساده  اما عرقریزانه.

برادان رایت در مرور زمان می توانستند، چگونگی نیروی محرکۀ تقریباً دوصد سطوح مقطع را از زوایای مختلف ، پیشگويی بکنند. اینک برای نخستین بار اطلاعات موثقی در مورد قوانین ایرودینامیک بوجود آمده بود.

در فصل زمستان کارخانۀ بایسکل سازی برادران رایتWright Cycle Company ،در شهر دَیتُن Dayton متوقف ماند، مالکانش تصمیم قاطع پی آمد داری رااتخاذ نموده بودند: اورویل و ویلبور، بعد از تجارب امیدوارکننده با یک کاغذباد می خواستند هوا پیمای بزرگی راکه نخستین طیارۀ برادان رایت بود، بسازند.

 برادران رایت با اسباب،ابزار و آذوقه  بسوی ساحل اقیانوس اطلس،که چندهزارکیلومتر دورتر موقعیت داشت،براه افتادند. آنها در شهرکیتی هاوک Kitty Hawk آنجا، بدلیل شرایط مساعدِ باد، محوطۀ آزمایشی خویش را انتخاب نموده بودند.

برادران رایت در آنجا تاریخسازِ علم تخنیک گردیدند،هرچند که  نمیتوانست نشیمنگاه فقیرانۀ آنها نشانگر این واقعه بشمار برود.

در شهرکیتی هاوک ، نخستین فرودگاه دنیا ساخته شد. برادران رایت از همان اول موفق گردیدند، چنین صد متر را، که گاهی یکی و گاهی دیگری مقام پیلوتی را درآن  به عهده میگرفت،  پرواز نمایند. محاسباتِ آنها درست صورت پذیرفته بود.

هدایت هواپیمای آنها طبق انتظار، فعالیت نمود. پاروهای تعيین کنندۀ ارتفاع برخلافِ متداول، در پیشِ رو موقعیت داشت. به همین دلیل تصورمیشد، که هواپیما همواره به سمت عقب پرواز مینماید.   

پروازها درکیتی هاوک ، باوجود چند فرود اجباری، موفقانه عملی گردید. برادران رایت بدین نکته آگاه بودند، که درگام بعدی،آنها به یک ماشین  نیاز خواهند داشت.

آنها باید زیاد عجله بخرج می دادند،زیرا حریف جدی آنها ساموئیل لانگلی Samuel Langley از شهر واشنگتُنWashington ، در سال ۱۹۰۳میلادی، خود را آمادۀ  پرواز با اولین ماشین هواپیمایش، بنام آیرودروم   Aerodrome  می نمود.

هواپیمای لانگلی ، با یک ماشینی بنام اُتو- موتور Otto-Motor با توان۵۲ قوۀ اسپ،که تازه ترین اکتشاف همانوقت درکشور آلمان بود، بحرکت درآمد. قرار بود از یک کشتی درداخل دریای پوتوماک Potomac River،این طیاره به هوا پرتاب گردد. با هیجان  زیاد انتظار میرفت ،که این کار بتاریخ هشتم ماه دسامبر ۱۹۰۳میلادی انجام بگیرد.

نیویورک تایمزNew York Times ، تمسخرآمیز نوشت، بین یک و ده میلیون سال دیگر دوام خواهد کرد، تا بشر ماشینی  راکه بتواند پرواز کند، ایجاد بنماید.

هشت روز دیگر تا اتفاق حادثه در کیتی هاوک واقع  نورد کارولینا North Carolina در ساحل اقیانوس اطلس دوام نمود.

برادران رایت بعد از ۹ ماه دردیتُن ،با ماشین جدید فلایرِ یک Flyer1  شان که در یک کانال بادی خود ساختۀ خویش،آنرا طرح نموده بودند، بدینجا برگشتند.اورویل رایت موفق گردید، بتاریخ ۱۷دسامبر۱۹۰۳میلادی، با این ماشین که ۱۲قوۀ اسپ توانش بود،۱۲ ثانیه پرواز بنماید. این اولین پرواز  تاریخی بشر با یک ماشین بشمار می رود.

برادران رایت در همان روز، پروازهای دیگری را نیزانجام دادند؛ آنهابا طولانی ترین پرواز،که تقریبًا یک دقیقه دوام نمود، فاصلۀ دوصد وشصت متر را پیمودند.

آنها بعداً،ازین ماشین پرواز خود،که قبلاً امتیازات اختراعاتی اش را بنام خویش ثبت نموده بودند، طیاره يی ساختند، که میتوانستند با آن به مدت دلخواهی، در هوا پرواز بکنند.

اورویل وویلبوردر سال ۱۹۰۸میلادی به اروپا سفر نمودند تا ماشین پروازکنندۀ شان را به علاقمندان بی اندازه حیرت زدۀ خویش معرفی بنمایند. در این زمان بود که جهان ازدوبرادر پُر شور وشوق زادۀ شهرِدیتُن ایالت اوهایو Ohio که رؤیای توانايی پرواز نمودنِ بشر را به حقیقت پیوسته بودند نیز اطلاع گردید.

بزرگترین کارآيی برادران رایت کشف مسئلۀ هدایت یک طیاره در هوا، برای اولین بار بود. روش اساسی آنها درین مورد تا امروز بدون تغییر مانده است.

 حرکات بالا و پايینی به جلو و عقب  بدور محور عرضی  در فلایر یک، با نصب  پاروهای تعيین کنندۀ ارتفاع  در جلو نصب شده بکار انداخته میشد. این پاروها درهواپیماهای مجهز در قسمت دُم آنها جایگزین  می گردید.

برای  حرکت چرخشی که طیاره با آن به دور محور طولی خود می گشت، برادان رایت یک میکانیسم پیچیده شده را در قسمت پایانی بالها ساختند. خلبان با پایهایش از آنها استفاده می نمود.

با پاروهای عقبِ جانبی، دادنِ تغییر مسیر، بتوسط تابش بدنۀ هواپیما بدور محور ارتفاعی اش  بوجود می آمد.

این هرسه نوع حرکت، در واقعیت امر کمتر به تنهايی صورت می پذیرند. به منظورحفظ موازنۀ نیرو، باید هواپیما در جریان تغییر جهت،اغلب در موقعیت متمایلش استوار نگهداشته شود.

امروز نیز در جریان همۀ حرکات پرواز، سرعت، تمایل و زاویۀ انتخابی بالهای هواپیما باید در مناسبت درست با هم قرار داشته باشند. در غیر آن جریان هوابال ها رادرهم میشکند و طیاره از حرکت میماند. نتیجه اش چرخش هواپیما بدورش و سقوط اوست که تنها با مهارت زیاد میتوان ازآن جلوگیری نمود.

خلبان های بیباک آغازسدۀ بیستم  میلادی که  باقیمت جان، خود را وقف این ورزش نموده بودند، دقیقاً  به همین موضوع نیاز داشتند.

زمان چندی نگذشت که جنرال های نظامی  به استفادۀ هواپيما در موارد بیشتری از تنها ورزش، پی بردند. جنگ اول جهانی، باعث تولید مسلسل طیاره  و تبدیل آن به یک اسلحۀ  مرگ آور  گردید.

در آسمان طیارات جنگی می خروشیدند و بمب های افگنده  در زمین، ویرانی های بی سرانجامی را بوجود می آوردند.

بعد از جنگ جهانی اول،هواپیما بسرعت یکی از وسایل حمل و نقل سودمند گردید. در ساختار خطوط هوايی جهانی برای غیر نظامیان، بیشتر از همه ادارات مسئول  وسایل ارتباطی شرکت داشتند. نامه ها بچنین زودی، هیچگاهی به مقصد شان نرسیده بودند. با بخرج دادن جرئت زیادی،  بلا فاصله انتقال مسافرین نیز آغاز گردید. در وسط دهۀ بیستم سدۀ بیست میلادی، نخستین شرکت های هواپیمايی مسافر بری تأسیس شدند.

برای مهمانان ثروتمند طیاره، راه برای مقاصد مسافرتی زیاد و دورنما های بیشتر گشوده گردید.

دنیا به هم نزدیکتر می گردید. در سال ۱۹۲۹میلادی، شارل لیندبرگCharles Lindbergh  برای اولین بارموفق شد، با یک هواپیما بدون توقف اقیانوس اطلس را طی کند و در کشور فرانسه  فرود بیاید.

 دو دهه هنوز نگذشته بود که  پیمودن اقیانوس اطلس، همچون لیندبرگ دیگر واقعۀ فوق العاده يی بشمار نمیرفت.  موج مسافرت ها آغاز گردید.

 آنزمان هرخانواده يی در عرصۀ طیاره های بزرگ ملخ ماشینی Propellermaschinen برای نخستین بار،هوای گسترۀ  دنیای پهناور را در سینه اش می کشید.امروز نتایج منفی این تجهیز بدون مرز راهر کسی احساس میکند. مصرف زیاد انرژی، مزاحمت سر وصدا و آسیب احتمالی  طبقۀ فوقانی فضا، یعنی ستراتُسفرStratosphäre  با تراکم روز افزون  تعداد پرواز ها، میزان خطرات برای انسان ومحیط زیست را بالاتر می برد.

هواپیماها تنها آسیب دهندۀ محیط زیست اما نیستند بلکه به عنوان مراقبت کنندگان آن از طریق فضا، سودمند نیز واقع شده اند. امروز طیارات اکتشافی ، منابع مواد آلوده کننده را  ردیابی می نمایند.  مأموریت چنین نظارتی به زریعۀ وسایل دیگر، میتوانست  فقط به دشواری انجام بگیرد.

سود و ضرر حاصله از هواپیما ،اکنون دیگرسخت پهلوی هم قرار گرفته اند. بدون هر چون وچرايی، پرواز، افسون اسرار آمیز خویش را تا امروزهم ، هرگز از دست نداده است.

 ایکاش می توانست زمان یکبار دیگرآسوده خاطرگردد، مثل همان روزهايی که برادران رایت ، ویلبور و اورویل، دو جوانِ پُراز شور وشوق، در دیتُن مربوط ایالت اوهایو، به بزرگترین رؤیای خویشتن ، تحقق می بخشیدند.

پایان

  

 رفقا، دوستان عزیزتارنمای وطندار !  لطفاً نظرات، پیشنهادات، انتقادات، مقاله ها، نوشته ها، مضامین و مطالب علمی و تحلیلی خود را جهتِ نشر به ادرس پوست الکترونیکی سایت بفرستید

 

admin@vatandar.at

 مدیر مسوول : انجنیرهما یوسفی

صاحب امتیاز : انجنیرنجیب یوسفی

کليه ی حقوق بر اساس قوانين کپی رايت  محفوظ و متعلق به «وطندار» می باشد