WELCOME

To Our Website

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Sed non metus

گزیده های مقالات فرهنگی استاد جیلانی لبیب

 

   ادیسن و فونو گرافی                                                                         جیلانی لبیب

اصل این نوشته، مضمون برنامه یی بود که ازطرف تلویزیون دویچه وله DW-TV  دردسترس شبکه های تلویزیونی افغانستان قرار گرفت. بدینوسیله جهت اجازۀ پخش آن در رسانه های دیگر، از تلویزیون دویچه وله ابراز امتنان می گردد.

 

 براستی مایک جاگر Mick Jagger از گروه موسیقی رولینگ ستونز Rolling Stones و ماشین فونو گراف چه وجه مشترکی دارند؟ و براستی آیا این  ستارۀ جهان موسیقی به خوبی می داند که وی موقعیت ممتاز خود را در نهایتش مدیون این دستگاهیست که امروز غیر محسوس و واقعاً در ظاهر تمسخر آمیز می نماید؟

زمانی که در آخر سدۀ نوزدهم میلادی، دستگاه  فونوگراف معرفی گردید، تماشاچیان این ماشین صدادار را بعنوان یک معجزه در صنعت می نگریستند. باورمندانِ به سحر و جادو، هم کم نبودند.

توماس الوا ادیسن Thomas A. Edison ، مخترع امریکايی فونوگراف، نیز نزد هم میهنان خویش مشهور به افسونگری شد. وی بخاطراین دستگاهش،در زمان هنوز زندگی خود، یک شخصیت افسانوی  گردید.

ادیسن  با اختراعات خویشتن، بیشتر از هر کس دیگری، در تبدیل کشور زراعتی امریکا به یک مملکت صنعتی  سهیم بوده است.

همعصران زیادی، از زندگی  پر نشیب و فرازادیسن آگاهی داشتند: وی در پانزده سالگی، در خط آهن روزنامه فروشی  می کرد و پهلوی انجام این وظیفه، در واگون های حامل بار و اسباب سفر، علم کیمیا را تجربه مینمود. اوهمیشه شیفتۀ علم ودانش بود.

ادیسن اصلًا  به چاپگری اشتغال داشت وبه مدیریت  ونشر جریدۀ ویکلی هرالد  Weekly Herald  .این هفته نامه پیام آور توماس الوا از جهان کوچک خط آهن وی بود. ادیسن، انشا و املای درستی در جریده اش نداشت . وی، هیچ دورۀ تعلیمی را در مکتبی به پایان نرسانیده بود. ادیسن جوان، مدت درازی در حرفۀ مطبوعات طاقت نیاورد،زیرا میخواست تلگرافچی گردد.این آرزوی قلبی اش توانست اما تنها بعد از گذشت چند سالی از عمرش برآورده گردد.

وی شب ها در شغل جدید خویش، روی تکامل تلگراف طرح ریزی می نمود. ادیسن بعداً به شغل آزاد روی آورد.

 ادیسن درسنۀ ۱۸۶۹ میلادی ، به سن ۲۲ سالگی ، دارای یک کارخانه برای اختراعات  و انکشافات شده بود. فروش یک دستگاه  تلگراف بورسی Börsentelegraph به کمپنی قدرتمند تلگراف وِسترن یونونWestern Union ،هزینۀ مالی خوبی را برایش ببار آورد.

هفت سال بعد، زیرکی دیگری از وی سر زد: ادیسن در پارک مینلوMenlo  واقع در نزدیکی شهر نیویورکNew York ، مؤسسه یی را برای فعالیتهای پژوهشگرانه ایجاد کرد ؛ این عمل تا آنزمان بیسابقه بود. وی دوازده دانشمند را به منظور تحقیقات صنعتی هدفمندانه درآنجا  بکار گماشت.

در همین پارک بود ، که ادیسن دستگاه فونوگراف خویش رااختراع نمود.

وی از مدت ها، مجذوب رموز آوا و زبان تکلم بود؛ شاید دلیلش سنگین گوشی او از دوران جوانی اش به بعد، بوده باشد.ادیسن برای آزمایش های خویش در زمینۀ زبان، از غشا های استفاده نمود که در نخستین دستگاه های تلفون آنزمان نیز بکار برده شده بودند.

تصادف، وی را متوجه اصول اساسی ضبط  صدا ساخت. ادیسن  ارتعاش  غشا را تعقیب نموده و دریافت که یک صدای معین، همیشه  نوسان های مشخصی را ایجاد میکند.

ادیسن به این نکته پی برد که وی زمانی میتواند صدا را ضبط بکند، که نوسان های  غشا یا دیافراگم در یک نقطۀ معین برده ، و بطور مثال بزریعۀ یک مادۀ حاملِ چرخان نگه داشته شوند.

وی چنین وسوسه های مبتکرانه را بسرعت در عمل مورد اجرا قرار می داد و تولیدات متوالی آن راهمیشه در نهایت هر اختراع خود تصور مینمود.

ادیسن بر هر غشای نوسان کننده ، یک قلم پنسل فلزی را مستحکم نمود و کاغذ پارافینی نرمی را به عنوان مادۀ ضبط انتخاب کرد.

ادیسن  بعد از نخستین آزمایش دریافت که نوسان ها با ایجاد شکاف ها، خوب درج گردیده بودند. وی بعداً در یادداشت هایش نگاشت: بدون هیچ تردیدی ، من میتوانم صدای انسان و یا از چیز دیگری را هرلحظه ذخیره  و دوباره تولید بنمایم . طوریکه تاریخ بزودی نشان داد، حق با وی بود.

ادیسن در ماه دسامبر ۱۸۷۷ میلادی، دستگاه فونوگراف را به عنوان اولین ماشین ضبط و باز گوی صدا، در ادارۀ اختراعات بنام خویش ثبت کرد.

سردستۀ دزدان پارک مینلو، طوریکه وی، خودش را می نامید با یاران وفادار خویشتن، بزرگترین دست آورد شان را به اتمام رسانیده بودند. اولین دستگاه  فونوگراف، آلۀ ساده يی بود، با یک جعبۀ  مقاوم دستی.

 دستگاه ادیسن بصدا درآمده بود.

ادیسن اختراعش را دوست تند نویس یا ستینوگراف توصیف کرد. وی، فونوگراف را بیشتر ازهمه، یک آلۀ دیکته و املاء برای ادارات عصری تصور مینمود. مردم در آغاز، ماشین صدای ادیسن را زیاد جدی نگرفتند.

 دستگاه فونوگراف چند سال بعد با موفقیت زیادی بفروش رسید. برعکس انتظار ادیسن ، این دستگاه بعنوان یک آلۀ برای سرگرمی، خیلی مورد پسند مردم قرار گرفته بود.

آخر سدۀ نوزدهم میلادی فونوگراف ادیسن شامل تولیدات متوالی گردید. ۳۵ دالر که در آنزمان پول زیادی بود هردستگاه  فونوگراف وی قیمت داشت.

شنوندگان از شادی به پیراهن نمی گنجیدند. کمتر کسی در آن وقت به چگونگی ایجاد این دستگاه لذت شنوايی می اندیشید.

اصول مُدل اولین دستگاه ادیسن خیلی ساده تصور شده بود:  یک قیف صدا، امواج صوتی را چنان باهم به شدت سرهم بندی می کرد که آنها در آخر قیف یک غشاء  را به نوسان در می آوردند.

یک سوزن  که قلم حکاکی نامیده میشد، نوسان ها را در یک زرورق نرم کنده کاری می نمود.ازآنجايیکه این سوزن تنها عموداً  بطرف بالا و پايین حرکت میکرد ، ازطرز نگارش ژرفايی سخن میرود . بدینطریق یک اثر صوتی پیچ مانندی ایجاد می گردید.

برای بازگويی صوت به آسانی عکس این عملیه مورد اجراقرار می گرفت. دراین حالت، سوزن به اثرات صوتی تماس پیدا میکرد  و با حرکات خویش غشاء را به نوسان می آورد. اکنون این قیف صدا،همچون یک بلندگو، برای ابلاغ  صدا بکار برده میشد.

ادیسن  بخود وفادار ماند و مثل همیشه برای بهبود این اختراع خویش نیز کوشش بعمل آورد.  وی حوالی سال ۱۸۹۰ میلادی، بجای زرورق الومینیوم از موم دستکاری شده و بعداً از لاک برای ساختن استوانه استفاده بعمل آورد و بدین ترتیب  مدت قابل نگهداری آنرا ازدیاد بخشید.

ماشین استوانه يی مستحکم ادیسن، دروازۀ بازار های جدیدی را برای وی گشود. با فروش اصوات قبلاً ضبط شده ، صنعت  تفریح وتفرُّج بمیان آمد .

اخیر سدۀ نوزدهم میلادی, زمان شکوفايی دستگاه فونوگراف بود. بابوجود آمدن گرامافون همراه صفحۀ  مدور چرخانش درهمین راستا ، دستگاه  فونوگراف صاحب رقیبی گردید.

این دستگاه ، بتوسط مردی بنام امیل برلینرEmil Berliner  از شهر هانوور Hannover  آلمان اختراع شد. آقای برلینر در ایام جوانی اش به امریکا مهاجرت نموده بود .

صفحه های گرامافون برلینر در آغاز از همان موادی تهیه می گردید که استوانه های ادیسن .

تولید متوالی این صفحه ها اما آسانتر صورت می گرفت. یک نسخۀ اصلی برای تکثیر هزاران  صفحۀ دیگر تکافو مینمود،و شیارِ صدا درآن از پهلو انجام می شد . این روش برخلاف طریقۀ ادیسن که خط عمیقی را در صفحۀ  فونوگراف ایجاد می نمود، استهلاک کمتر و کیفیت صدای بیشتری را همراه خویش داشت.

ادیسن اما متقاعد به این مزیت نگردید. وی مدت زیادی دنبال روش ساخت دستگاه فونوگراف خویش را رها ننمود ، تا اینکه در سال ۱۹۱۲ میلادی، بدلیل عدم تقاضا، تولید آنرا متوقف کرد.

کمی پس از آن  توانستند، خانواده ها صفحه های گرمافون ضبط شده در ستودیوهای ادیسن را بتوسط دستگاه های گرامافون ساخت وی گوش فرا بدهند . اینک ادیسن نیز متقاعد گردیده بود ، که  نمیتوان موجودیت  دستگاه گرامافون را نادیده گرفت . در همۀ جهان، چه در  خانه ها و چه در سالون های رقص، دیگراین دستگاه آلۀ برای برپايی خوشی و سرور شده بود.

بعد از مدت کمی این دستگاه  بهبودی های دیگری یافت . نخست چنان صفحۀ گرامافونی به بازار آمد، که در هردو طرفش ضبط صوت شده بود و پس ازآن صفحه های پرگنجایش تری، با شیارهای ظریف اصوات و سرعت کم چرخش خویش. ضبط صدا و تولید صفحۀ گرامافون، یک عملیۀ پرمصرف صنعتی بودند که تنها درصورت تکثیر زیاد، منفعتی را ببار می آوردند.در عنفوان جوانی این دستگاه ، بازار فروش صفحه های گرامافون در دست چند کارخانۀ  محدود ومعین بود.

زمانی که قیمت این صفحه، بارنگ سیاهش، برای هر کسی مناسب تمام میشد، خوانندگانی مثل کاروزوCaruso ، هنرمند مشهور تمام جهان گردیدند.

دستگاه رادیو نیز برای توسعۀ آن بعداً، نقش مهمی را ایفاء نمود. امواج رادیويی، آهنگ های موسیقی را از طریق فضا به هرگوشۀ دنیا می رسانیدند.

آنچه را که علاقمندان آنها در رادیو می شنیدند، برای مجموعۀ شخصی خویش بدست می آوردند. تولید صفحۀ گرامافون  تدریجاً به یکی از شعبه های  قابل توسعۀ صنعتی ارتقاء پیدا نمود.

موسیقی از طریق  پهنۀ فضا، بگوش میلیون ها نفرِ به وجد آمده  در سراسر جهان می رسید. همراه با موسیقی روکِن رول Rockn Roll ، در دهۀ پنجاه میلادی، فرهنگی برای نسل جوان وقت بخود شکل گرفت که تا آنزمان در تاریخ بیسابقه بود بدون این صفحۀ سیاه مدور گرامافون، چنین رویدادی اصلاً غیر قابل ‌تصور است

از اختراعات ادیسن و برلینر، بعداً در دهۀ شصت میلادی گروه های موسیقی پاپ، مثل گروه مشهور بیتلس Beatles ، بیشترین بهره برداری را نمودند.

تعداد صفحه های طلايی گرامافون این گروه را ، که  بخاطر فروش چندین میلیون صفحه بدست آورده بودند، درآنزمان کسی نمیتوانست حساب بنماید.

از وجه مشترک گرامافون های کنونی با قدمایش، جز اصل ضبط اصوات چیز دیگری باقی نمانده است.هر صفحۀ گرامافونی های فیHifi Plattenspieler ، برای گردآورندگان آنها کمیاب و گرانبها می باشد

روزهای آخرین عمر دیرینه و خوب گرامافون، اما دیگر فرا رسیده است. یک صفحۀ کوچک نقره يی، بنام کومپاکت دیسک  Compact Diskکه مخفف آن سی دی CD یاد می شود ، از وی پیشی می گیرد.

در یک سیستم اوپتیک - الکترونیک Optic-Elektronic ، اصوات مثل اطلاعات کمپیوتری درج می گردند،اشعۀ لایزر Laser آنها را لمس میکند  و یک میکروچیپ Microchip ، بدون هرگونه صدا و خش خشی دوباره به اصوات مبدل می گرداند.

توماس الوا ادیسن با وجود نداشتن حس شنوايی اش، همیشه خواب وخیال ضبط طنین اصوات را که عاری از هرنقصی باشد ،در خویش می پرورانید.

بزرگترین آرزویش، بازگويی کامل سمفونی نهم بتهوفن Beethoven موسیقی ساز مشهور آلمان بود.

ادیسن كه دیگر مردی شده بود  بزرگ و سالخورده نتوانست بدین آرزوی خود نایل گردد.در عوض اما به نوآوری های زیاد دیگری در ساحۀ تخنیک موفق گردید که اختراع چراغ برق بدون شک مهم ترین آنها بشمار می رود

    

 رفقا، دوستان عزیزتارنمای وطندار !  لطفاً نظرات، پیشنهادات، انتقادات، مقاله ها، نوشته ها، مضامین و مطالب علمی و تحلیلی خود را جهتِ نشر به ادرس پوست الکترونیکی سایت بفرستید

 

admin@vatandar.at

 مدیر مسوول : انجنیرهما یوسفی

صاحب امتیاز : انجنیرنجیب یوسفی

کليه ی حقوق بر اساس قوانين کپی رايت  محفوظ و متعلق به «وطندار» می باشد