WELCOME

To Our Website

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Sed non metus

گزیده های مقالات فرهنگی استاد جیلانی لبیب

 

    تلگرافی و  ساموئیل مورس                                                             جیلانی لبیب

اصل این نوشته، مضمون برنامه یی بود که ازطرف تلویزیون دویچه وله DW-TV  دردسترس شبکه های تلویزیونی افغانستان قرار گرفت. بدینوسیله جهت اجازۀ پخش آن در رسانه های دیگر، از تلویزیون دویچه وله ابراز امتنان می گردد.

 

جریان برق،علایم برقی و نیروی محرکۀ آنها، می توانند بسرعت تقریبی نور، اندیشۀ انسان را منتقل  بنمایند.

یکی از اختراعات بزرگِ سدۀ نوزدهم میلادی، تلگراف Telegraph بتوسط نیروی مغناطیسِ برق بود. این اختراع ،  امکان آگاهی را از رویدادهای عاجلِ زمان  برای جهانیان مهیا ساخت .  

هیچکس دیگری همچون ساموئیل مورس Samuel Morse از شهر چارلیزتون Charleston ، واقعِ ایالت ماساچوسیت Massachusetts در امریکا USA ، برای انکشاف و توسعۀ جهانی تلگراف، مصدر خدمت  بیشتری نشده است.

ساموئیل مورس، که شغل پیکر نگاری داشت، با  نقاشی تصاویر و ترسیمِ چهره ها ، صاحب نامی و نشانی  برای خویشتن گردیده بود .

مورس الهام هنری اش را چند نوبت در اروپا نیز جستجو نمود. وی  بسال ۱۸۳۲ میلادی، طی سفری با یک کشتی از موجودیت تلگراف  برای بار نخست اطلاع حاصل کرد.این اختراع جدید، تصوراتش را بال و پر بیشتری بخشود .

 مورس، ده سالِ کارش را وقف ساختار اولین خط تلگراف تجارتی در جهان نمود. نخستین رموز خبری بین الملی، یعنی الفبای مورسMorse-Alphabet ، نیز حاصل زحمات اوست.

  مورس شیوۀ انتقال خبر را تکامل بخشید. اساسات این تفکراما، خیلی کهنتر ازعصر زیستِ او بودند.

رموز آتشینِ، که قهرمانان جنگ ترویا  Troja با آنها پیام های خویش را رد و بدل می نمودند، از ساده ترین اشکال صُوَری ابلاغ خبر بشمار می روند.

بیشتر از دوهزار سال گذشت تا اینکه اولین خط تلگرافی صُوَری نصب شدۀ پایدار، افتتاح گردید. در سال ۱۷۹۲ میلادی، شهر های پاریس Paris و لِیل Lille را این خط بهم وصل می نمود.

 

کلود شاپ Claude  Chappe اهل فرانسه، یک سیستم میخانیکی ـ صُوَری را ازمجموعۀ سادۀ سه تا علامت  بوجود آورد. با یک پایۀ چرخان که در هر دو قسمت آخرش، یک بال قابل تنظیم  راحمل می کرد، شاپ، می توانست تمام حروف الفبا را ابلاغ بنماید. بیست ودو مركز مراقبتی بین شهر های پاریس و لِیل نصب شده بود  و هرعلامت، این فاصلۀ ۲۷۰ کیلومتری را در مدت تنها دو دقیقه طی می نمود.

 ماشین تلگراف آقای شاپ بعنوان یک سیستم سریع خبررسانی، بزودی در پروس Preußen ، مورد تقاضا قرار گرفت . پروس های دقیق، بجای سه پایۀ چرخان اصلی ،از شش تای آن استفاده بعمل آوردند. این خط تلگرافی،در سال ۱۸۳۰ میلادی ، شهر های برلین Berlin و کوبلِنز Koblenz را بهم می پیوست.

 ساموئیل توماس فون زومِرینگ ،  Samuel Thomas von Sömeringکه عضو شورای شهری نیز بود، از مدتی بدینطرف، تأثیر کیمیاوی جریان برق را برای ماشین تلگراف خویش کشف نموده بود.فرستندۀ زومِرینگ برای هر حرفی، جای تماس جداگانۀ داشت، که در ماشین گیرنده با الکترود Elektrode مربوطه، د ر یک ظرف مایع وصل می گردید. با هر حرف ارسال شده  توسط این فرستنده، برق جریان پیدا می کرد و حباب گازی صعود مینمود.اگر چه سیستم برق آقای زومِرینگ خیلی مجهز بود، موانع  اصلی را اما درین راه توانست، تأثیر مغناطیسی برق از میان بردارد، نه تأثیر کیمیاوی آن.

اولین ماشین تلگرافی را که با قوۀ مغناطیسی برق فعالیت می کرد، کارل فریدریش گاوسCarl Friedrich Gauß  و ویلهِلم وِبَرWilhelm Weber  از شهر گوتینگنGöttingen   در آلمان اختراع نمودند.

این دو دانشمند،در سال ۱۸۳۳ یک خط تلگراف شخصی را بین رصد خانۀ شهر گوتینگن و آزمایشگاه علم فزیکِ آنجا  بکار انداختند. آنها برای ارتباط متقابل، از یک الفبای قبلاً تعیین شده استفاده نمودند. به میزان شدت رموزِ فرستاده شده، یک سوزن مغناطیسی در دستگاه آخذه به نوسان می آمد. هدایت رموز را، شخص گیرنده  باید زیر ذره بین با دقت مشاهده می نمود. این دستگاه اما نمی توانست آنها را ضبط بکند.

ماشین تلگرافی را که کارل اوگوست فون شتاینهایل Carl August von Steinheil در سال ۱۸۳۷ میلادی اختراع نموده بود می توانست چنین رموز را بوسیلۀ درج حرکاتِ مغناطیسی بر روی یک کاغذ، ضبط بنماید.

تنها یک دستگاه ، هم آلۀ فرستنده گردیده بود وهم آخذه . وِرنر زیمنس Werner Siemens  نیز ازهمین  اصل ساختمانی جدید برای ایجاد عقربۀ تلگراف خویش استفاده بعمل آورد.

درعین زمان، ماشین های تلگراف سوزن دار مغناطیسی دراروپا توسعه پیدا می نمود.

 دو مرد انگلیسی ، بنام های کوک cooke و ویتستونWheatstone ،  حتی یک ماشین تلگراف پنج سوزنۀ سریع را برای خط آهن انگلستان ساختند.

ساموئیل مورس، در امریکا هنوز هم با  اولین طرحِ تجربوی خویش مصروف شده بود. ماشین تلگراف وی در مقایسه  با ماشین رقبای اروپايی او خیلی عجیب و غریب بنظر می رسید.

مورس ماشین تلگرافش را تنها از همان وسایلی ساخت، که وی در هنرگاه خود  پیدا نموده بود.

ماشین کهنۀ ساعتی بالای یک پایۀ نقاشی، کاغذ خط داری را بر روی  یک صندوق دندانه دار، بتدریج جلو می کشید. قلم پنسلِ ضبط رموز،به یک مثلث چوبینی اتصال یافته بود، که بتوسط قوۀ مغناطیسی نوسان می نمود.

مورس می خواست در تابستان همان سال نتیجۀ کارش را به جهانیان معرفی بنماید. وی اکنون می دانست که چگونه رموز علامتی خویش را انتقال بدهد. او یک صفحۀ چندین شکل فلزی را ساخته بود ، که بزریعۀ آن حروف و اعداد، به عنوان نتیجۀ  نیروی محرکه ، ترسیم می شدند. مورس می خواست اندیشۀ کار مؤثر و همزمان آسان را ، اینک در عمل امتحان بکند.

بنابراصولِ مورس، مجموعۀ علامات، حین تلگراف روی صفحۀ  فرستندۀ دستگاه، رموز معین ممتدی را ایجاد می نمودند.

همینکه برق جریان می یافت، قوۀ مغناطیسی دستگاه گیرنده ، قلم پنسل را به عقب می کشید و یک زاویه را ترسیم می نمود . در زمان قطع جریان برق ، قلم به  مقام اولی خود برمی گشت.

هر زاویه ویا هر خط مستقیم، معرِف یک علامت بودند و یک لغتنامه، مفهوم و معنی آنها را تفسیر می کرد.

 این ماشین  به سال ۱۸۳۷ میلادی، در این محل سیمینارِ دانشگاه نیویورکNew York ، برای اولین بار نمایش داده شد.

مورس هدف دیگری را اینک تعقیب مینمود. وی تصمیم  داشت اولین کسی باشد که یک خط تلگرافی را در قارۀ امریکا بوجود می آورد. شش سال تمام دوام نمود تا  وی کنگرس امریکا را در واشنگتُن از سودمندی این  عزم خویش متقاعد گردانید و مورس اجازۀ ایجاد آنرا در آنجا کمائی کرد.

بدینگونه ،در سال ۱۸۴۳ میلادی اولین خط تلگراف در امریکا ، واشنگتُن پایتخت آنکشور را با شهر شصت کیلومتری آن در شمال یعنی بولتیمور Baltimore متصل نمود. خطوط جدید تلگرافی متعاقبش پی ریزی گردیدند.

مورس ماشین نخستین تلگرافش را تکامل بخشیده بود.  با کلید مورس جدید، میتوانست یک تلگرافچی مجرب تا هشتاد علامت را در یک دقیقه انتقال بدهد. این ماشین تازه انکشاف یافتۀ الفبای مورس، با رموز مضاعفش  یعنی فاصلۀ گذار، نقطه و یانقطه ها و با خط کوتاهدَش می توانست تمام  حروف الفبا را  مجسم بنماید. هر تلگرافچی باید  برالفبای مورس تسلط کامل میداشت. چگونه اما وی میتوانست، پایان یک حرف و آغاز حرف دیگری را حین  اخذ پیام تعیین بنماید؟  بدین منظور، برای جدايی بین دو حرف و یاعدد، همیشه سه فاصلۀ گذار برگزیده میشد.

اصل اساسی فعالیت تلگراف همچنان بدون تغییر باقی ماند. یک عملیۀ تلگرافی، بکار آوردن جریان مغناطیسی است، از فاصله های دور .

با کلید مورس در ماشین فرستنده ارتباط قایم می گردید، بدین طریق یک جریان مغناطیسی در ماشین آخذه، رافعۀ را بکارمی انداخت و قلم پنسلی را بر روی صفحۀ کاغذی به فشار می آورد.

گزارش ها، درنتیجۀ چندین ضربان فرستاده می شوند. چندین ضربه یک علامت را بوجود می آورند.این نخستین پیامی بود که مورس خودش آنرا از واشنگتن Washington به بالتیمور گسیل داشت.

 در آلمان، اولین خط تلگراف برقی، در سال ۱۷۴۸ میلادی، شهر های هامبورگ Hamburg ، و کوکسهافِن              Cuxhaven را بهم وصل نمود. در بسیاری از شهر های دیگر نیز بزودی تلگرام ها در مأموریت خانه های جدید تلگراف اخذ و ارسال گردیدند.

شغل تلگرافچی مورد پسندِ همه بود. بزودی تلگرافچی ها، بجای ماشین، تحریر حروف را مستقیماً به عهدۀ خویش گرفتند. تمرکز فکری پیش شرط این کار بود.

گذشتاندن کابل Kabel ، از زیر بحر های جهان، یکی از اقدامات عمدۀ نیمۀ دوم سدۀ نوزدهم میلادی بشمار می رود. بدینوسیله برای اولین بار در تاریخ بشر، عقد ارتباط اطلاعاتی درسطح جهان، میسر گردید.

سیم های قطورِ کابِل  شرکت های تلگرافی،فاصله های  هزار کیلومتری را با هم متصل نمودند.روشِ انتقال اطلاعات نیز، موازی با آن ، در دو نکتۀ اساسی تکامل پیدا نمود.

برای اتصال فاصله های دور با هم  باید  ظرفیت و وسعت بُردِ خط تلگراف  افزایش می یافت.علامت عادی به تنهايی خود خیلی ضعیف بود و با افزایشِ فاصله، در اثر خِش خشِ خط تلگراف خفیف می گردید.آلات تقویت کننده ، مشکل تخفیف انتقال را حل نمودند.

برای استفادۀ بهتراز خط تلگرافِ گران قیمت، چندین علامت ناشی از جا های متفاوت را، بوسیلۀ یک تخنیک چندین ضَرَبی Multiplextechnik مشترکاً از طریق یک خط انتقال دادند. این آلۀ ضربتی،علامات وارده  در خط منتقل دهنده را یکی پس از دیگری بطورت متناوب آن ردیف می نماید. بدینگونه یک علامت ضربتی، زمانی کهه ایجاد می گردد، تقویه و انتقال داده می شود.

بدینگونه علاماتِ مختلف، تداخُلِ هم نمی گردند ، بلکه در جهت خطِ گیرنده  دوباره از یکدیگر جدا می شوند.

اوایل سدۀ بیستم میلادی، یک سیستم جدید انتقال پیام که کاملاً بدون  شاه سیمِ کابِل  کار می کرد، بوجود آمد:

 تلگراف بی سیم، بیش از همه کمک بزرگی  برای کشتیرانی گردید. با رمز تلگرافی اِس.اُو.اِس SOS می توانستند ، ناخداهای کشتی ها در حالت خطر، کمک بطلبند  و در بعضی مواقع، جان مسافرین و سرنشینان  کشتی را از خطر غرق شدن برهانند.

داوید ایدوین هوگِس David Edwin Hughes ، با تلگراف طباعتی خود گام دیگری درین ساحه به جلو گذاشت.آلۀ ساختِ هوگِس ، علامات را نه به عنوان یک رمزِ کلیدی ، بلکه به مثابه حروف معمولیِ که هر کسی می توانست آنرا بفهمد و بخواند، ساختاری می نمود.

اختراع این آلۀ هوگِس  در موقع مناسبی صورت گرفت.عصر صنعت ، ضرورت  درک همگانی را  در روش انتقالِ پیام می کرد.این اختراع در روشِ فعالیت های طباعتی  موجب یک انقلاب گردید. گزارش های که قبل ازین اغلباً چندین روز، در بین راه بودند، اکنون  با سرعت چند ثانیه به تمام اکناف جهان پخش می گردیدند و با عجلۀ تمام به  اطلاع خوانندگان  می رسیدند.

تلگراف، فاصله ها را به هم نزدیک نمود . ارسال پیامِ های سریع  بزودی موردِ پسند و استفادۀ  خصوصی  نیز قرار گرفتندد.  در آنزمان غیر قابل تصور بود که انتقال پیام ها در قارۀ دیگری  و در یک شهر همجوار، تقریباً به همان یک سرعت انجام می گیرد .تا حصول یک پیام به گیرنده اش،این تلگرام اما باید چندین بار دست بدست می گشت.

دستگاه چاپیِ تلگراف هوگِس، پیشگامِ همان دستگاه تلکس Telex یا دور نویسی  بود که مراودات تجارتی و کشتیرانی در طی چندین دهه، قلمرو حکمروايی وی بشمار می رفت. ابزار ارتباطی کمپیوتری Computer  و روشِ انتقال اطلاعات، در بسیاری از دفتر ها به ترتیب جانشین دستگاه های تلگراف می گردند.

کمپیوتر بعنوان یک وسیلۀ ارتباطی مستقیم، نیز همه روزه اهمیت بیشتری می یابد. شبکه های تلیفونی و کمپیوتری تقریباً از هر نقطۀ دلخواه جهان، برقراری ارتباط با  مجموعۀ کمپیوتر های اتصال شده را در تمام دنیا میسر می سازد. ساموئیل مورس با اختراع دستگاه تلگراف خویش راه را برای تحولات و انکشافات بعدی غیر قابل تصوری در آنزمان هموار نمود. مورس، به عنوان مردی سرمایه دار، مشهور وعالیقدر در سال ۱۸۷۲ میلادی ، چشم ازین جهان بربست.

پایان

 رفقا، دوستان عزیزتارنمای وطندار !  لطفاً نظرات، پیشنهادات، انتقادات، مقاله ها، نوشته ها، مضامین و مطالب علمی و تحلیلی خود را جهتِ نشر به ادرس پوست الکترونیکی سایت بفرستید

 

admin@vatandar.at

 مدیر مسوول : انجنیرهما یوسفی

صاحب امتیاز : انجنیرنجیب یوسفی

کليه ی حقوق بر اساس قوانين کپی رايت  محفوظ و متعلق به «وطندار» می باشد