2017/05/02

نگاهی به قرن و درنگی به زمامداری حکومت های کمونستی در افغانستان

   عبدالقدیر میرزایی

در افغانستان هر حکومتی که روی کار آمده است، حکومت گذشته را متهم به عدم کارایی،بی کفایتی و دهها لقب منفی دیگر داده و در پی توجیه برنامه خود برآمده است. شاه امان الله استقلال واقعی افغانستان را در سال 1919 م از انگلیسها به دست آورد، یک تعداد مردم بر علیه او قیام کردند و او را پس از 9 سال زمامداری از اریکه قدرت خلع و او را مجبور به ترک کشور کردند.

حبیب الله کلکانی خود را امیر خواند و امان الله خان را مرتد و بی دین لقب داد، 9 ماه از حکومتداری او سپری شد که قیام دیگری به رهبری محمد نادر برعلیه امیر حبیب الله خان براه افتاد و او را به اتهام (پسر سقاو) بودن و . . .  با دهها حیله و نیرنگ و عهد شکنی و به شکل خیلی نامردانه به دار بست.

محمدنادر که بسیار زیرکانه و مکارانه برای ملیشه هایش وعده داده بود که او قصد پادشاهی و یا امارت را ندارد به محض کشتن حبیب الله کلکانی خود را پادشاه افغانستان اعلام کرد و در مدت کوتاه زمامداریاش از قصاوت و بی رحمی زیادی بر علیه مخالفانش کار گرفت. همین مسئله باعث شد تا جوانی به نام عبدالخالق در سال 1933 م وی را از پا در آورده و به زنده گیاش نقطه پایان بگذارد.

محمد ظاهر پسر ارشد او به مشاورت محمد هاشم و شاه محمود کاکاهایش به مسند قدرت تکیه زد و قدرت اصلی در واقع بدست همین دو نفر، کماکان باقی مانده و ایشان همچنان راه ظلم و بیداد برادرش محمد نادر را تا زمانیکه محمد ظاهر از خواب جوانی بیدار می شود ادامه دادند.

چهل سال پادشاهی او به آرامش اما با فقر و تنگ دستی ملت ادامه یافت، اما برخی از اعضای خانواده او را نگذاشتند به اصطلاح آب در معدۀ او گرم آید، داوود خان از یک طرف و سردار ولی از سوی دیگر؛ این دو رقیب سرسخت و تشنه قدرت در داخل نظام شاهی محمد ظاهر قلمداد میشدند.

همین رقابتها باعث شد تا سال 1973 م محمد داوود با استفاده از نبود شاه استفاده کرده و دست به یک کودتای سفید زد و خود را برای اولین بار "رییس جمهور" خواند تا اینکه در 28 اپریل 1978 م در یک کودتای خونین (سرخ) به قیادت نورمحمد ترهکی با شماری از اعضای خانواده و یارانش با بسیار بی رحمی به قتل رسیدند.

پس از کشته شدن محمد داوود نورمحمد ترهکی خود را منشی عمومی حزب دموکراتیک خلق افغانستان و رییس شورای انقلابی اعلام نمود. او که فاقد تجربه لازم در سیاست و حکومتداری بود، دست به یک سلسله اقدامها از جمله صدور فرامانهای پی در پی مبنی بر اصلاحات ارضی، تعین مهریه و... زد. این مسایل فرصت دست به‌کار شدن حریفان افغانستان را در منطقه فراهم کرد و نخستین هسته مخالفان مسلح در پیشاور آنسوی خط فرضی دیورند که هم اکنون به تصرف پاکستان میباشد، نسج گرفت. مخالفتهای پیدا و پنهان دو جناح رقیب چپی حزب دموکراتیک خلق افغانستان " خلق و پرچم" از یکسو و مخالفت های درون حزبی نورمحمد تره‌کی و حفیظ الله امین از سوی دیگر باعث شد تا نورمحمد تره‌کی به شکل مرموزی به قتل برسد.

پس از کشته شدن نورمحمد تره‌کی در سال 1979 م، حفیظ الله امین بی‌درنگ سمت حزبی و اجرایی او را به خود نسبت داد و در زمامداری 90 روزۀ وی شمار زیادی از مردم شامل بزرگان اقوام، معلمان، کارمندان دولتی، افسران نظامی و... دستگیر و بدون محاکمه به حیات شان پایان داده میشد. همۀ این کشتار ها به نام امین قلمداد می شود. در این دوره شماری از سران جناح پرچم شامل ببرک کارمل، نجیب الله، سلطان علی کشتمند و... به حیث سفیر در کشورهای جهان توظیف شدند. تا اینکه حفیظ الله امین منشی عمومی حزب و رییس شورای انقلابی توسط یک گروه نظامیان اتحاد شوروی وقت که از پیش وارد کابل شده بودند با عدهای از اعضای خانوادهاش در کاخ تاریخی دارالامان به قتل رسیدند.

در آخرین روزهای همین سال ببرک کارمل رهبر جناح پرچم حزب دموکراتیک خلق از سرنگونی دولت حفیظ الله امین از رادیوی تاشکند خبر داده و به اصطلاح خودش " مرحله نوین و تکاملی انقلاب ثور" را به زعامت خودش اعلام کرد. همزمان قطعات زمینی و هوایی ارتش سرخ شوروی وقت به لشکر کشی آغاز کرد. اینجا بود که به قول معروف، تبر مخالفان و دشمنان شوروی وقت، دسته پیدا کرد وفعالیت هستههای مخالفان مسلح، بر علیه دولت وقت و قوای اشغالگر شدت گرفت. در این دوره، خون هزاران جوان کشور از دو طرف متخاصم بر زمین ریخت.

ببرک کارمل هشت سال رهبری عالیترین مقام حزبی و اجرایی را عهده دار بود، پس از تغییر در نظام سیاسی شوروی وقت نامبرده بر اثر فشار شوروی ها در اپریل 1986 م طی یک اجلاس کلان تحت نام "پلینوم 18" از مقام حزبیاش کنار رفت و نجیب الله که عضویت بیروی سیاسی و ریاست عمومی خدمات اطلاعات دولتی را داشت، جاگزین این سمت شد. پس از دوسال از زمامداری او خروج کامل قطعات شوروی وقت از افغانستان آغاز و در مدت یکسال آخرین سرباز شوروی پیشین، افغانستان را ترک کرد.

 

نجیب الله صلح را با تنظیمهای جهادی افغانستان و مجموع مخالفان نظامی و سیاسی این کشور در قالب برنامه مصالحه ملی طرح و اعلام  کرد. او دست دوستی و برادری به سوی مخالفان دراز نمود، با اینکه برنامه به طور نسبی موفق بود شماری از فرماندههای داخلی از طریق این روند به دولت پیوسته بودند اما ببرک کارمل با برنامههای او در واقع نه تنها همکاری نکرد بلکه شماری از سران حزبی و دولتی فرکسیون مربوط به خودش را که شامل جنرال عبدالرشید دوستم فرمانده فرقه 53 جوزجان آن زمان، یارمحمد معاون اول ریاست عمومی خدمات اطلاعات دولتی، عبدالوکیل وزیر خارجه، فرید مزدک، جنرال محمد نبی عظیمی و... برعلیه برنامههای صلح نجیب و حکومتش ترغیب کرد.

با این همه مخاصمتهای داخلی و بیرونی، نجیب الله توانست چهار سال تمام به طور مستقلانه در برابر هشت تنظیم مقتدر جهادی افغانستان که از جنگ افراز های مدرن و حمایت کشور های غربی و باکستان برخوردار بودند دفاع کند اما شماری از شهرها در این دوره بدست مجاهدین سقوط نموده بود.

شورای نظار در راس فرمانده احمد شاه مسعود  از فرصت استفاده کرده و طی یک معاملۀ پنهانی با سران شماری از طرفداران ببرک کارمل پایگاه بزرگ بگرام در شمال پایتخت و با سرعت شهرکابل را بدون خون ریزی تصرف کرد.  حکومت موقت افغانستان که به زعامت صبغت الله مجددی در راولپندی پاکستان تشکیل یافته بود به کابل منتقل و در اپریل سال 1992 م قدرت به طور مسالمت آمیز به وی تحویل داده شد.

پس از یک آرامش بسیار کوتاه، سران تنظیمهای جهادی افغانستان به منظور دریافت بیشتر قدرت با هم درگیر شدند در این دوره قدرت واقعی بدست شورای نظار در راس فرمانده مسعود قرار داشت. مسعود زیاد تلاش کرد تا مخالفان سیاسی و نظامی خویش را از طریق مفاهمه و مذاکره تشویق کند اما مخاصمتها به حدی بود که این زحمات نتوانست جایی را بگیرد. در همین سال به اساس فیصله اجلاس راولپندی پس از دو ماه از حکومت مجددی، برهان الدین ربانی رهبر جمعیت اسلامی افغانستان طی اجلاسی به حیث رییس حکومت موقت و 30 دسمبر 1992 م به حیث رییس دولت اسلامی افغانستان به اریکۀ قدرت تکیه زد.

در این دورۀ خونبار از تاریخ معاصر، پشتیبانان خارجی جهاد افغانستان فقط تماشا کردند و رسانههای این کشورها بازار خویش را گرم نگهداشتند. در این هنگام زمزمههای به گوش میرسید که گویا گروهی موسوم به طالبان در مناطق چمن-سپین بولدک دست به تحرکهای متفاوتی زدند. در وهلۀ اول خیلی آرام و آهسته آهسته این تحرکها مبدل به کشتار فرماندهان و سران مجاهدان مبدل شد. این گروه در نخست، عبدالعلی مزاری رهبر حزب وحدت اسلامی را با بیرحمی به قتل رسانیدند و سپس فشار را به سوی کابل بیشتر کردند به محض نزدیکی به کابل حزب اسلامی به قیادت گلبدین حکمتیار، چهار آسیاب کابل را به سوی نا معلومی ترک گفت.

طالبان به مجرد ورود به کابل نجیب الله و برادرش را که در دفتر سازمان ملل پناهنده بودند خلاف عرف دیپلماتیک جهان با بی رحمی تمام به دار آویختند. یک سال بعد از حاکمیت طالبان نام رسمی افغانستان به امارت اسلامی مبدل شد و این گروه؛ شبکه القاعده را که در آن زمان بزرگترین شبکۀ تروریستی در جهان شناخته میشد در افغانستان حمایت کرد. افغانستان در این دوره در خاطر جهان باقی ماند و امارت اسلامی را تنها دو کشور عربستان سعودی و پاکستان به رسمیت شناخت. دورهای که آرامش از دست رفته را به مردم افغانستان باز گشتاند ولی آزادیهای فردی و دیگر حقوق شهروندی از جمله حق تحصیل زنان سلب گردید.

پس از وقوع حادثۀ یازدهم سپتمبر در امریکا و نشست بن به اشتراک سران جهادی افغانستان، جورج بوش زمامدار وقت کاخ سفید فرمان صدور جنگ را برعلیه شبکه القاعده و طالبان صادر و نظامیان این کشور بدون پرتاب مادر بمبها، فقط با هواپیمای B52 توانستند آخرین لانههای این گروهها را از افغانستان بر چینند.

جمعیت اسلامی در راس فرمانده فقید احمد شاه مسعود یگانه گروه نظامی که در برابر طالبان مقاومت کرد و پس از تصرف دوباره کابل به همکاری نظامیان امریکایی بر اساس موافقت نامه بن قدرت را از استاد برهان الدین ربانی به حامد کرزی تحویل داده شد و کرزی به حیث رییس موقت و سپس برای هجده ماه رییس حکومت انتقالی گردید. همچنان وی در نخستین انتخابات ریاست جمهوری به حیث رییس جمهور موظف به کار شد.

پس از اولین حمله انتحاری در افغانستان که سبب شهادت احمدشاه مسعود گردید و پس از آن از اوایل سال 2006 م پدیدۀ به نام انتحار که زادگاه آن خاور میانه است در کشور سرایت کرد و آرام آرام این فرهنگ تا دروازه های ارگ ریاست جمهوری و پایگاه های نظامی و ملکی مهم کشور رسید. دوره حکومتداری حامد کرزی با همه کمی و کاستیها، فساد مالی، سیاسی و... دوره نسبتا خوبی سپری شد.

سال های 2013 و 2014 م با تبلیغات رسانههای غربی مبنی بر خروج سربازان ناتو از افغانستان سپری و شدت جنگ را بیشتر دامن زدند، صلح با طالبان به نتیجه نرسید و حتی منجر به کشته شدن رییس شورای صلح گردید.

انتخابات 2014 م ریاست جمهوری که مملو از تقلبات و تخلفات هر دو طرف انتخاباتی بود، با مداخله امریکا قدرت در بین جناح "محمد اشرف غنی و عبدالله عبدالله" به طور مساویانه تقسیم شد. رییس جمهور به وعدههای انتخاباتی خویش عمل نکرده و برعکس آنچه که در پیکار های انتخاباتی خویش بیان کرده بود ادامه داد.

در این اواخر شروع به حذف رقبای خویش زده و تا حدی در کنار زدن و حاشیه راندن آنان موفق هم بوده است. از برخوردها و حرکت هایش پیداست که اشتیاقی برای دورۀ دوم ریاست جمهوری هم ندارد، زیرا باور کامل دارد که به هیچ صورت برندۀ انتخابات نخواهد بود.

 

      

 

 

 

 
 

 

 

 
 
 
admin@vatandar.at
 
 مدیر مسوول : انجنیر هما یوسفی
صاحب امتیاز : انجنیرنجیب یوسفی
کليه ی حقوق بر اساس قوانين کپی رايت  محفوظ و متعلق به وطندار می باشد