2009/12/28

نیمه یی دیگر نویسنده و شاعر در آفرینش های فرهنگی گاهی بیشتر از میزان تصور و رؤیت  خواننده و یا شنونده یی آثار، نقش داشته است.این نیمه یی ناآشنا و گاهی گمنام را میتوان پرده نشینان سخنگوی واقعی دانست.درینجا حرف تنها ازانگیزه ، تلقین و نجوای دل نیست ، زیرا كه بدون الهام از عشق، خیال و تمنا هوسی بیش نمی باشد و هرگز نمی تواند منتقل كننده یی بدون واسطه یی احساسات به دیگران گردد.اگر قرار باشد از همه یی شاعران و نویسندگان عاشق و عشق معلوم الحال آنها سخنی در میان آید،حرف به درازا خواهد كشید.....

از بزرگان میگوییم.......از نظامی...نظامی گنجوی...و از عشقش...زندگی اش... شعرش و الهامش....

از همسر اول او .. آری از همان كنیزكی ترك كه حكمران” دربند” به او فرستاد ، نظامی عاشقش گشت و ”آفاق” الهامبخش شعر و زنگی اش شد.داستان عاشقانه یی خسرو و شیرین بیانگر احساس نظامیِ شاعر و عاشق به” آفاق” است. در قسمت اخیر این مثنویِ پنج گنج ،  نظامی گنجوی زیر عنوان” نتیجه یی افسانه یی خسرو و شیرین”  چنین می سراید:

 عزیز بیننده سایت وطندار       مرگ باور    سروده ای  زیبای ازلطیف کریمی استالفی

تو  كز عبرت   بدین   افسانه  مانی

چه  پنداری ، مگر افسانه    خوانی  

دراین افسانه شرط است اشك راندن

گلابی    تلخ   بر  شیرین   فشاندن

بحكم  آنكه  آن   كم  زندگانی

چو گل برباد شد روز  جوانی

سبك رو چون  بت قبچاق من بود 

گمان افتاد  خود  كافاق  من   بود

همایون  پیكری نغز و خرد مند 

فرستاده  به   من  دارای  دربند

اگر شد  تركم ا ز  خرگه  نهانی 

خدایا   ترك   زادم   را  تو دانی

نظامی در  سرآغاز لیلی و مجنون كه بعد از مرگ آفاق و پس از خسرو و شیرین سروده است ، میگوید:

زین    پیش    نشاطی       آزمودم   

امروز      نه    آنكسم    كه   بودم

 عزیز بیننده سایت وطندار       مرگ باور    سروده ای  زیبای ازلطیف کریمی استالفی

تنها نظامی نیست كه از”آفاقش”،از عشقش و همسرش الهام جسته و شاهكاری همچون خسرو و شیرین را آفریده است.

بنابر روایات و نظریه های كه بر مبنای ابیات شهنامه استوار هستند، فردوسی نیز آفرینش این شهكار خویش را مدیون همسرش میباشد. آن ” بت مهربان” است كه او را یاری میرساند تا داستان بیژن و منیژه را به رشته یی نظم درآورد.....به احتمال زیاد سرایش این دستان مدت ها پیش ازآغاز بیان بقیه یی شهنامه توسط  فردوسی ، موجب شهرت وی گشته  و بعد به آن افزوده شده است.

شبیست تاریك ، قیر اندود ، بی ستاره و هول انگیز.

 عزیز بیننده سایت وطندار       مرگ باور    سروده ای  زیبای ازلطیف کریمی استالفی

شبی چون شبه روی شسته به قیر

نه   بهرام  پیدا  نه كیوان  نه  تیر 

سپاه  شب  تیره  بر دشت  و راغ

یكی فرش افگنده  چون  پر   زاغ

نمودم  ز هر سو سیه   اهرمن

چو  مار سیه  باز  كرده   دهن

فردوسی كه  در باغ می باشد ، هراس او را فرا میگیرد و از زنش چراغ می طلبد:

بدان تنگی اندر بجستم   ز  جای

یكی  مهربان بودم  اندر   سرای

خروشیدم و خواستم زو چراغ

درٱمد  بت  مهربانم  به   باغ

و آن بت مهربان از خانه یی  متصل باغ شان  چراغ  را می ٱورد و علت بیدار خوابی فردوسی را می پرسد:

مرا گفت شمعت چه باید همی

شب تیره  خوابت  نیای  همی

بدو گفتم ای بت،نیم مرد خواب

بیاور  یكی  شمع  چون  آفتاب

پس از آوردن چراغ آن “ماه خورشید چهر” به فردوسی میگوید برایت داستانی بازگو میكنم،  به شرط آنكه او را به شعر درٱوری:

بدان سرو گفتم كه ای ماهروی

مرا امشب آن داستان  باز گوی

مرا گفت كز من سخن بشنوی

به  شعر آری  از دفتر پهلوی

آن بت مهربان داستان رااز روی دفتر به فردوسی میخواند :

بخواند آن بت مهربان داستان

ز دفتر نوشته  گه یی  باستان

به گفتار شعرم كنون گوش دار

خرد یاد دار و به دل هوش دار

 عزیز بیننده سایت وطندار       مرگ باور    سروده ای  زیبای ازلطیف کریمی استالفی

بدینگونه است كه همسر فردوسی با الهام ، تشویق و با بیان داستان بیژن و منیژه ، انگیزه و موجب میشود و فردوسی  شهكار جاودانش “شهنامه” را می آفریند .

در جهان هنر شعر و ادب اروپا، در باره یی زندگی و احوال این نیمه یی دیگر خامه سرایان و رومان نگاران، پژوهش های بیشتری صورت گرفته ودر نتیجه معلومات زیاده تری ارائه گردیده است.ٱنچه تا حالا در زمینه گفته اند، كمتر از زبان و یا از ابراز خود این  فرهنگیان درهنر شان، میباشد. 

در آثاریكه لئو.ن. تولستوی Leo Nikolayewic Tolstoy ۱۸۲۸-۱۹۱۰ میلادی نویسنده یی بزرگ روسیه  قبل ازعاشق شدن به سونیا سوفی برس  Sonia Sofia Behrs نگاشته است ، ظهور و نقش زن خیلی كم و در حاشیه دیده می شود تا در متن. داستان جنگ و صلح ،این ایلیاد مدرن، معروف به  بزرگترین حماسه یی دوران ما  و انا كارنینا را “تولستوی” توانست بعد از ازدواج با عشقش “سونیا” سوفی برس ، درزیر چتر خوشبختی ، در پرتو عشق این پیوند  و به كمك همسرش  بیافریند.سونیا با تولستوی  همكاری جدی مینمود.وی دیكته های شوهرش را مینوشت و دست نگاشته های او را بازنویسی می نمود.سوفی خود میگوید، جنگ و صلح تولستوی را هفت بار دست نویسی كرده است.

عده یی زیادی بدین عقیده اند كه سوفی نه تنها الگوی برای  آفرینش” ناتاشا” در جنگ و صلح و” كیتی” در اناكارنینا  ، بلكه همكار با ارزش و نهانی یی نیز برای همسرش بوده است. به باور رومن رولان، در كتاب “زندگانی تولستوی”، پاره یی از صفحات اناكارنینا، به ویژه نكات بسیار ظریف در باره یی آرایشهای زنانه و مطالبی از راز های روحیه یی زنان، اثر دست زنانه یی را برخود دارند.

“دانته الیگیری” Dante Alighieri ۱۲۶۵-۱۳۲۱ میلادی بزرگترین شاعر ایتالیا و یكی از چكامه سرایان سترگ عهد باستان و عصر نو، مهمترین آثارش را مدیون آشنایی نخستین خویش با دختر زیبا وسرخ پوشی نُه ساله  بنام “بئاتریچه  پورتیناری” Beatrice Portinari می باشد.دیدار دوباره یی  دانته با این زیبای هم سن او  بئاتریچه در سن هیجده سالگی، چنان او را مبهوت و مجذوب خود ساخت كه وی بهترین و مهمترین آثارش را با الهام  عشق بئاتریچه از خود به جهانیان یادگار گذاشت.عشق بئاتریچه كه به اراده یی پدرش شوهر دیگری برمیگزیند و در بیست و چهار سالگی جوانمرگ می شود، سرچشمه یی جاودانه یی شعری و اساس هنر چكا مه سرایی دانته می گردد.

كتاب “زندگی نوین” بازتابگر احساس و عاطفه یی او به عشقش بئاتریچه است، دانته را دركتاب “كمدی الهی” او، نیز  بئاتریچه  در بهشت همراهی می كند. مشعل مداوم فروزان بر مزار دانته آثار، بئاتریچه و عشق این شاعر فلورانسی را  تا جاودانه ها پرتوافشان نگه خواهد داشت.

جا دارد تا از یك شاعر مهم دیگر ایتالیا بنام” فرانچِسكو  پتراركا” Francesco Petrarca  ۱۳۰۴-۱۳۷۴میلادی و عشقش “لاورا” Laura هم نامی برده شود . پتراركا در كلیسای آوینیون Avignon با لاورا، آشنا شد و به او دل باخت،این عشق منبع الهام بسیاری از چكامه های او گردید. دیوان غنایی” نغمه ها” را كه بازتابگر عشقش به لاورا میباشد ، پتراركا پس از مرگ وی سروده است. معلومات زیادی در باره یی زندگی لاورا در دست نیست، همینقدر میدانیم كه لاورا در مقابل پتراركا سرد و محتاط باقی ماند و به خواسته های این چكامه سرا پاسخ مثبت نداد.پتراركا،لاورای گمنام را با عشق و نغمه هایش جاودانه ساخته است.

خامه های عاشقانه یی” هاینریش هاینه” Heinrich Heine ۱۷۹۷-۱۸۵۶ میلادی شاعر معروف آلمان ، به دختر كاكایش “آمالی”Amalie  یك و نیم سده زبانزد مردم  ٱن دیار و محبت دوستان این سرزمین بود. آمالی دختر زیبای كاكایش ، همسر دیگری برگزید و هاینره را كه عاشق او بود، با آفرینش “كتاب ترانه ها”  شاعر عاشقان و جوانان عاشق پیشه گردانید.از هاینه بعداً مدت ها كسی شعری ندید ، تا آنكه وی پس از آشنایی با “ماتیلده “  Mathilde دختر جوان فروشنده یی سیار وازدواج با وی دوباره چكامه سرود و آخرین نغمه یی رومانتیسم خود “اتا ترول”  Atta Troll  را نوشت.

عشق نافرجام “فریدریش هولدرلین” Friedrich Hφlderlin ۱۷۷۰-۱۸۴۳ میلادی چكامه سرای آلمانی به  مادر شاگردش” زوزِته گونتارد” Susette Gontard كه در همه یی اشعارش از وی بنام “دیوتیما” Diotima یاد نموده است،نیز الهامبخش آثاری همچون هوپِریون Hyperion  گشته است. آگاهی مرگ عشقش زوزته  گونتارد،هولدرلین شاعر را به دیوانگی میكشاند.

آشنایی “هونوره ده  بالزاك”Honorι de Balzac  ۱۷۹۹-۱۸۵۰میلادی رومان نویس مشهورفرانسه با “هانسكا “ Hanska كنتس پولندی  نیز یكی از همان داستان های عاشقانه یی میباشد كه موجب آفرینش چندین رومان  معروف توسط این نویسنده  گشته است.

با هانسكا كه  وی او را در آغاز” زن بیگانه” میخواند، بالزاك پس از یك مكاتبه یی طولانی در ژنیو ملاقات نمود وعاشقش گردید.بالزاك برای اینكه بتواند زندگی مناسب برازندگی هانسكا، كه شوهرش وفات نموده بود فراهم آورد وبه خاطری كه میخواست با اوازدواج كند، به شدت كارش افزود و از جمله رمان های دختر عمویت و پسر عمو پون را انتشار داد.

در جهان شعر و ادب ،همیشه عاشقان و شاعرانی همچون نورجهان و جهانگیر هم وجود داشته اند كه یاور، پشتیبان و انگیزه یی آفرینش های هنری یكدیگر بوده  و با مناظره های زیبای خود، موجب سرور محفل های ادبی و فرهنگی گشته اند.

تاریخ ادبیات كسانی مثل مه مهربان فردوسی،آفاق نظامی گنجوی، سونیای تولستوی،بئاتریچه یی دانته،لاورای پتراركا،امالی وماتیلده یی هاینه،زوزته یی هولدرلین و هانسكای بالزاك را مطمئناً در دل و جان واندرون چكامه ها، داستان ها و آثار دیگر شاعران و نویسندگان زیاده تر ازین نهان دارد كه تا حالا از آنها آشنایی به دست آمده است.. چه بسا انسان های، گمنامتر وبینامتركه الهام بخش آفرینش های زیباتر، معروفتر و مهمترگشته اند و قلب نهفته یی دوران ها تا كنون رمز ها و اسرار های این عاشقان ،انگیزه آفرینان و فرهنگ پروران را در جریان های تار و مار وجود خویش جاودانه هستی میبخشد و زنده نگه می دارد.

این نیمه یی دیگر فرهنگیان، سهم بیشتر، بارز تر، مهمتر و باارزشتری از آنچه كه در باره یی ها به یادگار مانده و یادآوری گردیده است، در آفرینش های چكامه سرایان و نویسندگان داشته اند .

 

 
 

admin@vatandar.at

مدیر مسوول : دیپلوم انجنیرعمر محسن زاده

صاحب امتیاز : انجنیرنجیب یوسفی

کليه ی حقوق بر اساس قوانين کپی رايت  محفوظ و متعلق به «وطندار» می باشد