WELCOME

To Our Website

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Sed non metus

گزیده های مقالات فرهنگی صباح

 

    زند گی و شخصیت انديشمند بااقتدار(فخر رازی)               پژوهشي از(صباح)

ابوالحسن قائني انديشمند رياضي ونجوم      پژوهشي از(صباح)

 ازفخر الدین رازی همچون اکثر متفکران و دانشمندان زبان پارسي اشعار اندکی بر جای مانده است. سروده های پارسی او بسیار کم و بیشتر در قالب رباعی است. این رباعی ها با اشعار کسانی چون ابو سعید ابوالخیر، عمر خیام، ابن سینا و بابا افضل به گونه ای در هم آمیخته است. مفصل ترین اثر منظوم پارسی فخرالدین رازی منظومه نویافته ای است در منطق و فلسفه. رازی این منظومه را در میانه سالهای پنجصدوهشتادونوتا پنجصدونودوسه ساخته و در آن مباحث فلسفه و منطق، طبیعیات و الهیات را به منظور آموزش نوآموزان و طالب علمان به نظم آورد. فخرالدین رازی این منظومه را خطاب به ناصرالدین ملکشاه فرزند سلطان تکش خوارزمشاه سروده و در برخی ابیات آن از این شاهزاده ستایش کرده است.

از لابلای صفحات تاریخ ظهور وحیات شخصیتی بارز متجلی است كه فخره زمان، امام المتكلمین، فخرالدین رازی نام دارد. وی ابوعبدالله محمد بن عمر بن الحسین رازی الهروی ملقب به فخر الدین رازی ومعروف به شیخ الاسلام هرات می باشد. امام رازی در سال ( پنجصد وچهل وچهارهـ ق)  چشم به جهان گشود و دروس ابتدایی را نزد پدر بزرگوار خود شیخ ضیاء الدین فرا گرفت. پس از وفات والد گرامی به شهر ری سفر نموده ونزد كمال سمعانی رفت و او را به عنوان مرشد واستاد برگزید. پس از مدتی جهت تكمیل دروس، به مراغه سفر نمود وعلم كلام و حكمت را نزد استاد محمد جیلی آموخت.  هنگامی كه از فراگیری علم در تمام زمینه های علوم عقلیه و نقلیه فارغ گشت ومهارت كافی را حاصل كرد به خوارزم رفت ومدتی در آنجا رحل اقامت گزید و به علت بحث ومباحثه های كلامی واعتقادی از خوارزم به ماوراء النهر ونهایتاً به هرات رفت. امام رازی در هرات مورد اكرام و احترام سلاطین غوری قرار گرفت وسلطان غیاث الدین محمد بن سام غوری (متوفی پنجصدونودونو) مسجد جامع بزرگ ومدرسه جامع هرات را برای مجالس پند و درس امام بنا نهاد.
در طول مدت اقامت ایشان در خراسان علمای بسیاری از اقصی نقاط ممالك اسلامی جهت فراگیری علوم نزد ایشان می آمدند و از محضر ایشان كسب فیض می كردند.

در مجلس ایشان از هر طیف وگروه و از هر مذهب حضور می یافتند ورفع اشكال می كردند، حتی بسیاری از طرفداران فرقه باطله كرّامیه بوسیله ایشان هدایت شده و به مذهب اهل سنت و جماعت گرویدند. امام رازی هروی بنابر تبحر علمی خود، تصانیف بسیاری دارند، خصوصاً در زمینه تفسیر خداوند به ایشان استعداد فوق العاده ای عنایت نموده بود و «تفسیر الكبیر» ایشان دارای ارزش والایی نزد اهل علم می باشد، از جمله تصانیف دیگر ایشان به موارد ذیل می توان اشاره نمود:
ـ البیان والبرهان فی رد اهل الذیغ والطغیان.
ـ نهایت العقول.
ـ المطالب العالیه.
ـ المحصول.
ـ المعالم.
ـ الملخص.
ـ شرح عیون الحكمه.
ـ شرح مفصل زمخشری.
ـ شرح الوجیز امام غزالی.
ـ المحصل.
امام رازی سوای تبحر علمی، واعظی قوی نیز بود ودر زمینه شعر هم تبحر خاصی داشت، اشعار ذیل بخشی از قصیده های ایشان است.

نهایة اقدام العقول عقال              

 واكثر سعی العالمین ضلال
وارواحنا فی وحشة من صبومنا           

وحاصل دنیانا اذی ووبالٌ

ولم نستفد من بخثنا طول عمرنا     

سوی ان جمعنا فیه قیل وقال

سند علمی امام رازی بعد از ده استاد به امام شافعی رحمه الله می رسد. بطوریكه ایشن علوم را از پدر خود و او از ابا محمد الحسین و ایشان از قاضی حسین مروزی و او از فقال مروزی وایشان از ابو زید مروزی و ابوزید از ابو اسحق مروزی و وی از ابو العباس شریح و ایشان از ابوالقاسم انماطی و او از ابراهیم مزنی و ابراهیم مزنی شاگرد امام شافعی رحمه الله بود. سرانجام این خورشید علم وعمل روز دوشنبه یكم شوال المكرم سال ( ششصدوشش)  روز عید فطر در شهر عارفان – هرات – درگذشت و در جوار كوه مصاقب در روستای مرادخان دفن گردید.
وی هنگام مرگ این رباعی را زمزمه می كرد:
هرگز دل من زعلم محروم نشد               

كم ماند ز اسرار كه مفهوم نشد
هفتاد و دو علم درس خواندم شب وروز       

معلومم شد كه هیچ معلوم نشد.

آرامگاه فخر رازی در کجاست؟؟؟

فخر رازي‌ آثاري به رشته تحريردرآورد که مردم‌ به‌ تعليم‌ و تعلم‌ آن‌ مشغول‌ شدند و كتابهاي‌ گذشتگان‌ را فراموش‌ كردند و اين‌ بدان‌ سبب‌ بود كه‌ امام‌ در تأليف‌ و تصنيف‌ و شرح‌ كتابهاي‌ متقدمان‌ روشي‌ تازه‌ داشت‌ در شهر هرات‌ ارباب‌ مذاهب‌ به‌ محضر درسش‌ حاضر مي‌شدند و اشكالها و سؤالهاي‌ خود را از او مي‌پرسيدند و او همه‌ را به‌ بهترين‌ صورت‌ ممكن‌ جواب‌ مي‌گفت‌. در هرات‌ شهرت وي به‌ جايي‌ رسيد كه‌ او را شيخ‌ الاسلام‌ لقب‌ دادند

امام فخررازي معروف به ابن خطب درسال پنجصدوچهل وسه هجري قمري  متولدشدايشان درمذهب امام شافعي رحمته الله عليه بودندوتمامي مجاهدت شان به قياس وبرهان مسنداست بااين همه كثرت مشاغل طبيعت شعري نيزداشته واشعارخوبي درعربي وپارسي ازخودبه يادگارگذاشته است .

فروغ روشن ودرخشان كه كران تاكران محيط رامشعشع ونوراني نمودروح تواناونيرومندكه كه اقليم معارف ومعالم رازنده گاني جاويد بخشيدوبه عبارت زنده ترنخبه ترين عنصرصالحي كه باحربه عقل ودانش درساحه وسيع معقولات مبارزه كرد.اولين كسيكه پرده خفاء ازعارض غوامض اسرارديانت به تحريك سرانگشت برهان واستدلال برافگند.حضرت امام فخررازي است .هرباريكه از نوابغ علماي حقيقي. تاريخ وتذكره هانام مي برددرهرجااين عنوان گرامي باستايش يادشده همچوستاره سرخ وآتشيني درافق مولفان تاريخي ماعرض اندام مينمايد.

به قول ابن خلكان (كه برترازاواسنادي به دست نمي آيد) ولادت باسعادت فخررازي درسال پنجصدوچهل وچهارهجري قمري واقع شده وازآنجادر تمام خارزم وتمام ديارماورءالنهروخراسان رفته به تحصيل كاملي به هرات تشريف آوردند.

سلالطين غوري به خصوص سلطان غياث الدين غوري وسلطان شهاب الدين غوري قراريكه شايسته مقام بلندعارف ارجمندحضرت مولانابود.دررعايت واحترام حضورشان پرداخته وعنوان شيخ الاسلامي راكه مستحق بودنددرهرات براي شان عطاكرده است مسجد جامع درآن وقت براي درس افادات حضرت مولانابنايافته وهرات جولانگاه روحيات علمي ادبي بوده است .

كتب وموءلفاتي كه درهرعلم نوشته اند.هنوزبطورصحيح احصانشده  اماهمان قسمت كه ابن خلكان تشريح ميدهدودردستگاه شهرت و استفاده عموم نيزواقع شده ازين قراراست .

تفسيرقرآنكريم تفسيرسوره فاتحه كتاب مطالب ونهايت العقول درعلم كلام كتاب العين .كتاب المحصل .كتاب بيان وبرهان دررد اهل زيغ وطغيان .كتاب مباحث الماديه في المطالب المعاديه .كتاب تهذيب الدلايل وعيان المسايل .كتاب النظارفي لطايف الاسرار كتاب اجوبته المسايل وتحقيق الحق .كتاب العالم .كتاب بمحصول ومعامل درفقه .شرح كتاب ابن سيناءشرح عيان الحكمه .شرح اسماء حسني .

شرح مفصلي درنحوبالاي زمخشري .كتاب سرمكنون درطلسمات .كتاب مختصردراعجازومعاخذات جيده برنجات .كتاب كليات قانون .كتاب علم فراست وكتاب مناقب شافعي .

ابن خلكان مي نويسد:هركتابي راكه امام فخررازي تاليف ميكرددرهمان وقت به اقطاربلادتقسيم شده ودرمعرض استفاده واقع ميگرديد درشيوه بيان به آن درجه سوزتاثيروسوزداشتندكه هيچ كس نمي بودكه به مواعظي كه بزبان عربي ميقرمودندوخواه به نصايح كه به لفظ پارسي بيان ميكردند. درهرات بسياري ازاهل مذاهب به خدمت شان رسيده وازانجمن هاي علمي وادبي شان استفاده كردند.سرانجام اين مردبزرگ كشوردرروزدوشنبه عيدفطرسنه ششصدوشش قمري درشهرعلم پرورهرات چشم ازجهان پوشيدودراخيرهمان روزايشان درشمال غربي بيرون شهركه آنزمان بنام قريه مزداخان يادميشد بخاك سپردند. مسجدجامع بزرگ  هرات راسلطان غياث الدين غوري به پيشنهادامام فخررازي (رح) بنانهاده است تادرآن وعظ وتدريس نمايد.

قبل ازدوره تيموريان هم برمزارامام فخررازي ساختمان وجودداشت كه بمرورزمان تخريب گرديد ه ودرعصرتيموريان هرات به همت اميرعلي شيرنوائي عمارت عالي برمزارامام ساخته شدكه دراثرحمله شيباني هاوصفوي هاتخريب گرديده ودرسال سيزده بيست وهشت هجري شمسي توسط حاجي آدم خان ازمردم خيرهرات ترميم گرديد.دركنارآرامگاه امام فخررازي (رح)مسجدجامع درسال سيزده پنجاه وچهارهجري شمسي  وكتابخانه درسال سيزده پنجاه وشش توسط تاجران هرات ساخته شد. فخر رازی به زبان و ادبیات فارسی فوق‌العاده مسلط بود و در کتاب "لغت‌نامه دهخدا" و برخی از کتب ادبی اشعاری از این دانشمند بزرگ اسلامی به شرح ذیل نقل شده است. فخر رازی در روز دوشنبه همزمان با روز اول عید سعید فطر سال (ششصدوشش) هجری قمری در شصت وسه  سالگی در شهر هرات درگذشت و در همان روز در شمال‌غرب این شهر، در منطقه‌ای که در آن دوران به نام "مزدا خان" معروف بود به خاک سپرده شد.

در طول زنده گي اين مردانديشمند علمای بسیاری از اقصی نقاط ممالك اسلامی جهت فراگیری علوم نزد ایشان می آمدند و از محضر ایشان كسب فیض می كردند. در مجلس ایشان از هر طیف وگروه و از هر مذهب حضور می یافتند ورفع اشكال می كردند، حتی بسیاری از طرفداران فرقه باطله كرّامیه بوسیله ایشان هدایت شده و به مذهب اهل سنت و جماعت گرویدند. امام رازی هروی بنابر تبحر علمی خود، تصانیف بسیاری دارند، خصوصاً در زمینه تفسیر خداوند به ایشان استعداد فوق العاده ای عنایت نموده بود و «تفسیر الكبیر» ایشان دارای ارزش والایی نزد اهل علم می باشد، از جمله تصانیف دیگر ایشان به موارد ذیل می توان اشاره نمود:

ـ البیان والبرهان فی رد اهل الذیغ والطغیان.

ـ نهایت العقول.
ـ المطالب العالیه.

ـ المحصول.
ـ المعالم.
ـ الملخص.

ـ شرح عیون الحكمه.
ـ شرح مفصل زمخشری.

ـ شرح الوجیز امام غزالی.

ـ المحصل.

امام رازی سوای تبحر علمی، واعظی قوی نیز بود ودر زمینه شعر هم تبحر خاصی داشت، اشعار ذیل بخشی از قصیده های ایشان است.

نهایة اقدام العقول عقال                واكثر سعی العالمین ضلال
وارواحنا فی وحشة من صبومنا            وحاصل دنیانا اذی ووبالٌ

ولم نستفد من بخثنا طول عمرنا      سوی ان جمعنا فیه قیل وقال

سند علمی امام رازی بعد ازده استاد به امام شافعی رحمه الله می رسد. بطوریكه ایشن علوم را از پدر خود و او از ابا محمد الحسین و ایشان از قاضی حسین مروزی و او از فقال مروزی وایشان از ابو زید مروزی و ابوزید از ابو اسحق مروزی و وی از ابو العباس شریح و ایشان از ابوالقاسم انماطی و او از ابراهیم مزنی و ابراهیم مزنی شاگرد امام شافعی رحمه الله بود.

ای دل زغبار جهل اگر پاک شوی

تو روح مجردی بر افلاک شوی

عرش است نشیمن تو، شرمت ناید

کایی و مقیم توده خاک شوی.

اگر با تو نسازد دشمن، ای دوست!

تو می باید که با دشمن بسازی

گرت رنجی رسد مخروش و مخراش

توکل کن به لطف بی نیازی

وگر نه چند روزی صبر فرما

نه او ماند، نه تو، نه فخر رازی.

کنه خردم درخور اثبات تو نیست

وآرامش جان جز به مناجات تو نیست

من ذات تو را به واجبی کی دانم

داننده ذات تو بجز ذات تو نیست.

آن کس که بداند و بداند که بداند

اسب خرد خویش زگردون بجهاند

آن کس که نداند بداند که نداند

او لاشه خر خویش به منزل رساند

آن کس که نداند و نداند که نداند

در جهل مرکب ابدالدهر بماند

هر گز دل من ز علم محروم نشد

کم ماند ز اسرار که مفهوم نشد

هفتاد و دو سال درس گفتم شب و روز

معلوم شد که هیج معلوم نشد.

منابع: فارس، سيمرغ، آرشيف وپژوهشهاي نويسنده .  

 

رفقا، دوستان عزیزتارنمای وطندار !  لطفاً نظرات، پیشنهادات، انتقادات، مقاله ها، نوشته ها، مضامین و مطالب علمی و تحلیلی خود را جهتِ نشر به ادرس پوست الکترونیکی سایت بفرستید

 
Design downloaded from free website templates.