WELCOME

To Our Website

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Sed non metus

گزیده های مقالات فرهنگی صباح

 

    يک ديد کوتاه برکارنامه شاهان ترک تباردرهند              بخش نخست – پژوهش (صباح)

ابوالحسن قائني انديشمند رياضي ونجوم      پژوهشي از(صباح)

محمود از دختر پادشاه زابلستان متولد‎ ‎شده است، چنانچه دركتاب جامع التواريخ خواجه رشيدالدين آمده است … ‏وچون وفات‎ ‎ يافت پسرسبكتكين را به پادشاهى قبول نكردند،او تركى اي بود كه آثارنجابت وشهامت‎ ‎درشمايل اوپيدا و دلايل يمن ‏وسعادت درحركات وسكنات اوهويدا بود.

سلطان محمود بدون شك بدربار سپهسالاران بزرگ نشو ونما يافت، جنگجويان ورزمندگان‎ ‎زياد را ديد ، داستانها ‏وقهرمانيهاى زيادى راشنيد لذا او مرد رزمنده وجنگديده شده‎ ‎بود زمانى كه آتش جنگ ميان امير سبگتكين وجيبال در ‏ساحه لغمان در گرفت محمود جوان‎ ‎پانزده ساله بود كه در آن جنگ شركت نمود ودر آن جنگ شهكاريها ‏وشهامتهاى زيادي از خود‎ ‎نشان داد.

با درگذشت سبگتكين محمود به مقام پادشاهى تكيه زد درحالى كه بيست وهشت سال بيش‎ ‎نداشت سلطان محمود ‏غزنوى در مدت زمان كم توانست مناطق غزنى بلخ ، بخارا ، ترمز وبست‎ ‎را داخل حدود سلطنت خود سازد ، زمانى كه ‏محمود برشاه بخارا غلبه كرد شهر هاى خراسان‎ ‎را بدست آورد خليفه مسلمانان (القادر بالله) عباسى بود وسلطان از ‏وى تقاضا نمود كه‎ ‎مملكت واستقلال او را خلافت اسلامى برسميت بشناسد وخليفه نيز سلطان را حكمران كليه‎ ‎ممالك ‏مفتوحه اش قبول كرد ولقب (يمين الدولة وأمين الملة)  ‎برايش تفويض نمود .

محمود پسر بزرگ سبکتگین در شب دهم محر م ۳۶۱ هه مطابق نومبر ۹۶۱ م پا به عر صه وجود گذاشت و مادر ش دختر یکی از نجیبای زابلستان بود. سلطان محمود زیر نظر پدر نامور و مادر با عطوفت پرورش یافت- تربیه مادر در احساسات ملی و وطنی او تاثیر گذاشت. سلطان در اوایل جوانی علوم متداول انوقت را بخوبی فرا گرفته در علوم مذهبی نیز معلومات را تا سطح که قران شریف را حفظ نمود. در ادبیات هم مهارت بسزای داشت – از اول جوانی دوستدار شعر و شاعری بوده در سیاست و مملکت داری سبکتگین شخصا استاد او بود. پدرش تعلیمات سیاسی و نظریات خویش را در رساله نگاشته به محمود درس میداد – علاوه بران در فنون اداری تحت نظر پدر به کمال رسیده و عملا متصدی امور گردید و در جنگها و مجادلات حصه گرفت. سلطان محمود در امور نظامی نبوغ خارق العاده داشت – جنگها و فتوحات او به همه روشن است. سلطان در جوانی کفالت پدر را در امور دولت داری انجام میداد و همین کار دانیش بود که پدرش حکومت زمین داور را برایش سپرد.

در شمشیر و نیزه بازی و تیراندازی بی مانند روزگار خویش گردید. در جنگ با امرای غوری سهم گرفت و در جنگ با جیپال با وجود که پانزده ساله بوده رول مهمی بازی کرد. ۳۸۴ هه (۹۹۴ م) محمود در محاربه فایق و در سیمجور با پدر خود شرکت ورزیده ثابت نمود که قوماندانان و جنرال لایقی است. دولت سامانی و سبکتگین او را به سیف الدوله ملقب گردانده، فرماندهی ایالت و سپهسالاری قشون خراسان را باو دادند. محمود قبل از سلطنت برای عزل عبدالله بت محمد وزیحه سامانی که همدست ایلک خان ترکی محسوب میگردید و در برهم زدن مناسبات بخارا و غزنه می کوشید به همراهی بیست هزار عسکر تا بخارا رفت و چندین بار در حفظ نیشاپور و خراسان غربی بمبارزات پرداخته خطرات دشمنان آریانا را دفع نمود. پس از وفات سبکتگین محمود به سن بیست و هفت به سلطنت رسید. محمود در ماه ربیع الاول ۳۸۸ هه مطابق ماه مارچ ۹۹۸ م بر تخت غزنه جلوس نمود و لقب سلطان را اختیار کرد. سلطان محمود در اوایل سلطنت سیاست پدر را نسبت به امرای سامانی تعقیب نموده روابط دوستانه با بخارا قایم کرد و پس از سقوط ان دولت آریانا را از خطر ایلک خانیها حفظ کرد.

در سال ۹۹۹ میلادی ایالت غرجستان و در سال ۱۰۰۲ م ایالت سیستان را به سلطنت خویش ضمیمه گردانید. سلطان محمود رسما مرکزیت آریانا را در غزنه اعلان نمود و از خلیفه عباسی و حکومت بغداد تقاضا کرد که او را بحیث شاهنشاه آریانا بشنا سد. ا لقا در با لله خلیفه عبا سی به محمو د خلعت فر ستا د ه بعد ها لقب یمین ا لد و له را به وی عطا کر د.  محمو د تصمیم گر فت که برا ی تسخیر هند و ستان یو ر ش ببر د که بر د و هفده با رلشکر کشید و هر با ر به تسخیرا را ضی و حصو ل غنا یم مو فق شد. وی تما م پنجا ب وقسمتهای شمالی و غربی را تصرف نمو ده و سلطه افغانستان را مانند عصر یونان با ختری – کوشانی و هفتا لی در هند و ستان ا حیا کر د.

در سال ۱۰۰۱میلادی محمود جیپال را شکست داده شهر پشاور را که یکی از مراکز مهم و شرقی آریانا محسوب میگردید تسخیر و جیپال را محبوس کرده و وی بوسیله پرداختن باج رهایی یافت ولی خودرا از روی تعصب و غیرت به اتش سوختاند. محمود در ین سالها ملتان را فتح کرد. ایلک خان کاشغری با قوای ترک با استفاده از مصروفیتهای محمود در هند برای براندازی آریانا و سلطه ترکها به بلخ لشکر کشید - در مقابل سلطان محمود با قوای بزرگ افغانی بر عساکر وی حمله نموده در سال (۱۱۰۷م) شهر ز یبای بلخ این گهواره آریانای کهن را از دست ترکها بیرون اورد و قوای ترکها را بیرون کشید این فتح به ایلک خان ثابت کرد که تسخیر آریانا مانند ماورالنهر سهل نیست و دیگر دست به چنین اشتباه نزد. در سال (۱۰۰۷م) یکعده راجا های هندوستان به قیادت (انند پال) فرزند جیپال متحد گردید تا پشاور را از چنگال غزنوی ها نجات بدهند – لشکر کشی را اغاز نمود و در مقابل سپاه محمود بعد از نبرد های سنگین دشمن را شکست بزرگی داده قلعه کانگرا را نیز بدست اوردند و یکبار دیگر محمود شکست ناپذیری خویش را ثابت گردانید.

محمود در سال (۱۰۱۳م) کابل و قصدار را اشغال کرد. در سال (۱۰۱۸م) خوارزم را نیز قبضه نموده و در همین سال شهر متره را به تصرف خویش دراورد.

 سلطان محمود از اهمیت مذهبی سومنات که مهمترین مرکز هندویزم بود ا طلاع داشت وی برای فتح ان در سال (۱۰۲۴م) از راه ملتان رهسپار انجا شد و بعد از اندک مدت به تسخیر ان موفق شده و در بهار سال (۱۰۲۶ م) دوباره به غزنه مواصلت نمود و این اخرین لشکر کشی محمود به انجا بود.

سلطان بزرگ سرانجام در سال (۱۰۳۱ م) وفا ت نمود و ثابت کرد که یکی از بزرگترین پادشاه عالم و مقتدر ترین پادشاه افغانستان است. محمود امپراطوری بزرگ آریانا را تشکیل داده و موقعیت این کشور را در جهان بالا برد. نه تنها در دوران او افغانستان از نقطه نظر سیاسی – حر بی و اقتصادی پیشرفته و متمدن بود بلکه زمان آریایی ها به علوم بسیاری دست یافته بود. در دربار وی علما – دانشمندان و شعرای زیادی وجود داشت.

عدالت و قضاوت در دستگاه اداری او نیز حاکم بود. با وجود عظمت و وقار شخصی سلطان – همه افراد مملکت میتوانست با کمال جرئت و با درشت ترین کلمات در حضورش اعتراض نماید. محمود غزنوی بزرگترین و شجاع ترین زمامدار افغانستان محسوب می شود.

محمود درخشانترین سیمای سلسله غزنویان که از او به عنوان «سلطان غازی» و امیر «کثیر الغزوات» یاد کرده‏اند، بر این باور بود که همه ساله می‏بایست جهاد و غزو علیه «کفار» «که فرض کردن گروهی از مردمان دیگر نواحی و اطلاق کفار بدانها در آن زمان کار چندان دشواری نبود» تکرار شود. این عملیات تهاجمی و نظامی با نظارت دقیقی که محمود در همسو نگه داشتن دستگاه دیوانی با دستگاه لشکری اعمال می‏کرد، توسط بهره جویی از حداکثر دقت و سرعت عمل ماشین جنگی مهیب و مخرب غزنویان، حاصل می‏شد که آن را به صورت کاملترین و پر قدرت‏ترین حکومت اسلامی که تا آن زمان در ایران به وجود آمده بود، در می‏آورد. اتکاء این ماشین جنگی غزنویان که از یک «ارتش چند ملیتی» متشکل از ترک، تاجیک، گیل، دیلم، غز، هندو و عناصر دیگر بود، بر قدرت فرماندهی فوق العاده، نظم پیچیده دیوانی و ارتباطش با نظم لشکری استوار بود. بعد از مرگ محمود که توانست به مدت سی و یک سال این مجموعه را به طور موفقیت آمیزی هدایت کند، پسرش مسعود، پس از یک کشمکش خانگی وارث آن شد. شاید تزلزل شخصیت و اختلاف بد فرجامی که با روی کار آمدن او، دیوان و درگاه را به دو اردوی متخاصم و نامتجانس تقسیم کرد، دلیلی بود که قدرت متعرضی و تهاجمی ماشین جنگی را از آن گرفت و از کار انداخت که همین امر آغاز انحطاط و تزلزل غزنویان را موجب شد.

از جمله شاهنامه فردوسی که این هویت را از ظلمت ابهام بیرون آورد و به عرصه شعور و شهود حسی کشاند، در طی همین ایام به وجود آمد .  جستجوی این هویت در عهد سامانیان، تاریخ بلعمی و شاهنامه ابو منصوری را به وجود آورد به طوری که مسعودی مروزی را به نظم کردن «مزدوجه» خویش رهنمون شد. در این اثنا بود که دقیقی اقدام به نظم گشتاسب نامه و داستان ظهور زرتشت را وسیله‏ای برای بیدار کردن شعور به این هویت در بین پارسی زبانان عصر یافت.  سرانجام مرحله نهایی این جست و جو، با اتمام حماسه عظیم فردوسی انجام پذیرفت. به طوری که حس مشترک در قالب یک هویت قوی تقریباً تمامی طبقات جامعه را از دهقانان «بازماندگان نجبای فئودال عهد ساسانیان «تا عیاران شهر - که مصداقشان در شاهنامه در تعدادی از پهلوانان، عیاران و دلیران تصویر شده بود - به نوعی به هم پیوند می‏داد. فردوسی شاهنامه را به محمود هدیه نمود و در این کتاب از وی توصیف و تمجید نمود.

حکومت دوصد و چهل ساله غزنویان از فتح غزنین به دست البتکین حاجب در ۳۳۴ ق ۹۵۵ م که با آغاز پیدایش دولت غزنه همراه بود تا خاتمه سلطنت خسرو ملک غزنوی در لاهور ۵۸۳ ق / ۱۱۸۷ م که انقراض نهایی دولت غزنویان بود، مدت فرمانروایی امرای غزنه در خراسان و خارج از خراسان، روی هم رفته، قریب دوصدو چهل سال به طول انجامید.

حاکمان غزنوی در خراسان:

البتکین

اسحق بن البتکین

بلکاتکین

پیری تکین

سبکتکین

اسماعیل پسر سبکتکین

محمود غزنوی

مسعود غزنوی

نفوذ ترکمانان سلجوق درپارس در عهد مسعود غزنوی

سپهسالاری خراسان در عهد غزنوی

مجدودبن مسعود

علی بن مسعود و محمد بن مودود

عبدالرشید بن محمود

فرخزاد پسر مسعود غزنوی

ابراهیم پسر مسعود غزنوی

مسعود پسر ابراهیم غزنوی

ارسلان پسر مسعود غزنوی

بهرامشاه غزنوی

خسرو شاه غزنوی

خسرو ملک غزنوی.

جنگ محمود با جیپال راجه ویهنه، در محرم ۳۹۲ ق / نوامبر ۱۰۰۱ م،
 
لشکرکشی به مولتان در ۳۴۹ ق / ۱۰۰۴ م،
 
نبرد با ایلک خان در ۳۹۴ و ۳۹۸ ق / ۱۰۰۴ و ۱۰۰۷ م،
 
تنبیه انندپال فرزند جیپال در ۳۹۹ ق / ۱۰۰۸ م،
 
غزوه تانسیر در ۴۰۵ ق / ۱۰۱۴ م،
 
جنگ محمود در کشمیر در ۴۰۷ ق / ۱۰۱۶ م،
 
لشکرکشی به قنوج در ۴۰۹ ق / ۱۰۱۸ م،
 
غزوه سومنات ۴۱۶ ق / ۱۰۲۵ م،
 
غزوه ناراین در ۴۰۰ ق / ۱۰۰۹ - ۱۰ م و
 
بالاخره آخرین اقدام جنگی و تجاوز کارانه محمود،
 
لشکرکشی به ولایت جبال و فتح ری در ۴۲۰ ق / ۱۰۲۹ م

نمونه ه‏ای از ماشین جنگی محمود. بدین گونه در اکثر بلاد جبال و عراق، از طبرستان تا ارمنستان خطبه به نام محمود خوانده می‏شد و محمود حکومت تمامی این نواحی را به مسعود واگذاشت و خود به سبب بیماری به خراسان بازگشت.

آغاز افول حکومت غزنوی: محمود که به بیماری سل و اسهال دچار بود، در ظرف مدت دو سال دوران نقاهت، رفته رفته ضعیفتر شد، اما هیچگاه خود را تسلیم بستر بیماری نکرد و تن به نالانی و رنجوری نداد و به قول گردیزی همچنان نشسته همی بود و اندر آن حال جان بداد. مرگ محمود در ماه صفر یا ربیع الاول جهارصدوبيست ويک ق / فبروری یا مارچ هزارو سي  - م / اتفاق افتاد. گفته می‏شود که محمود، پسرش محمد را به جانشینی خود انتخاب کرده بود. اما در نزاع دو برادر مسعود و محمد، تاریخ بار دیگر، همان خاطره دوران به حکومت رسیدن محمود و رابطه‏اش با برادرش اسماعیل را تکرار کرد.

القاب محمود غزنوی:

یمین الدوله

سلطان، لقبی برای محمود غزنوی

لشکرکشی های محمود:

نبرد محمود غزنوی با ایلک خان ترک

نبرد سلطان غزنه با فرمانروایان محلی

لشکرکشی محمود به ماوراء النهر

لشکرکشی محمود به ولایات جبال

لشکر کشی های محمود به هند:

لشکرکشی محمود به هند- نبرد بهاطیه

لشکرکشی محمود به هند – نبرد با جیپال

لشکرکشی محمود به هند- فتح دژ ناراین

لشکرکشی محمود به هند- نبرد تانیسر

لشکرکشی محمود به هند- فتح کشمیر

لشکرکشی محمود به هند- فتح دژ برنه

لشکرکشی محمود به هند- نبرد مهاون

لشکرکشی محمود به هند- فتح ماتوره

لشکرکشی محمود به هند- فتح قنوج

لشکرکشی محمود به هند-نبرد با نندا راجه بزرگ هند

لشکرکشی محمود به هند- فتح قیرات و نور

لشکرکشی محمود به هند- فتح سومنات.

 

رفقا، دوستان عزیزتارنمای وطندار !  لطفاً نظرات، پیشنهادات، انتقادات، مقاله ها، نوشته ها، مضامین و مطالب علمی و تحلیلی خود را جهتِ نشر به ادرس پوست الکترونیکی سایت بفرستید

 
Design downloaded from free website templates.